Alcuinus, In Evangelium Ioannis, LIBER SECUNDUS., CAPUT VI. Ioanni in Aenon baptizanti a suis discipulis dicitur, quod, cui ille testimonium perhibebat, hic baptizet, et quod omnes ad eum veniant. Quem ille sponsum esse, et oportere crescere, se autem minui. Illumque desursum, et supra omnes esse. Credentemque in eum habere vitam aeternam. Super incredulum vero iram manere confirmat.
| 1 | VERS. 23. - Erat autem Ioannes baptizans in Aenon, iuxta Salin. Locus quidem [Forte, lacus quidam] ex nomine intelligitur, quia aquae multae erant ibi. |
| 2 | Aenon iuxta Salim locus est, ubi baptizabat Ioannes, et ostenditur nunc usque locus, in octavo lapide Scytopoleos ad meridiem, iuxta Salim et Iordanem. (VERS. 24.) Nondum enim missus fuerat Ioannes in carcerem. |
| 3 | Quare baptizabat Ioannes? Quia oportebat ut baptizaretur Dominus. |
| 4 | Quare oportebat ut Dominus baptizaretur? Ne aliquis magna licet praeditus gratia vel potestate, contemneret baptizari. |
| 5 | Ipse Dominus non contempsit baptismi sacramentum, quamvis in illo non esset quod mundaretur in baptismo, qui nullum habuit peccatum, quod dimitteretur in baptismi lavacro. |
| 6 | Baptizatus est a servo Dominus, ne servus Domini baptismum contemneret. |
| 7 | Nondum enim missus fuerat Ioannes in carcerem. |
| 8 | Ideo hoc dixit evangelista, ut intelligeretur [haec miracula], quae ante posuit, primo anno doctrinae Domini nostri Iesu Christi, quae incipiebat a baptismo suo, acta esse; cuius anni gesta, maxime alios intellexit evangelistas tacere. |
| 9 | VERS. 25. - Facta est autem quaestio ex discipulis Ioannis cum Iudaeis de purificatione. |
| 10 | Zelantes vero discipuli Ioannis magistrum, quia plures audiebant concurrere ad baptisma Christi, et praeferre Iudaeos baptismo Ioannis baptismum Christi, ita ut novissime ventum est ad ipsum Ioannem, ut solveret quaestionem quam habuerunt discipuli illius cum Iudaeis, de discretione inter baptismum Christi et baptismum Ioannis, et dixerunt ei: VERS. 26. - Rabbi, qui erat tecum trans Iordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad eum. |
| 11 | Quasi indignantes quod plures venissent ad baptismum Christi, dixerunt: Omnes veniunt ad eum, et te dimittunt, dum tuo baptismo baptizatus est ille, ad cuius baptismum omnes modo concurrunt. |
| 12 | VERS. 27. - Respondit Ioannes et dixit: Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo. |
| 13 | Vos mihi testimonium perhibetis, quod dixerim: Non sum ego Christus. |
| 14 | Si meo testimonio creditis, scitote me non esse Christum, sed illum; et illius baptismum esse in quo est remissio peccatorum et Spiritus sanctus datur; non meum in quo tantummodo poenitentia dabatur, et fides in eum in quo [Ms., de quo] querimoniam nunc habetis. |
| 15 | Non potest homo aliquid accipere, nisi fuerit illi datum de coelo. |
| 16 | Ministerium accepi quod mihi datum fuit de coelo. |
| 17 | Praeco sum, ille iudex; ego servus, ille Dominus; ille sponsus, ego amicus sponsi. |
| 18 | Illum oportet crescere, me autem minui. |
| 19 | Veniebam illi viam parare, non me exaltare. |
| 20 | Ego vox clamantis, ille Verbum patris. |
| 21 | Qui post me venit, ante me factus est, id est, dignitate praelatus est mihi. |
| 22 | Cuius ego non sum dignus corrigiam calceamenti [eius] solvere, id est, nativitatis illius qui ex virgine natus venit in mundum enarrare mysterium. |
| 23 | Audistis testimonium meum; credite testimonio meo. |
| 24 | Concurrite ad illum, in cuius baptismo est remissio peccatorum. |
| 25 | Iste Ioannes tantae auctoritatis habebatur, ut a populo Christus putaretur; sed ille falsum respuit honorem, ut solidam potuisset habere veritatem. |
| 26 | Noluit de se iactare quod non fuit, ne sine eo esset qui semper fuit. |
| 27 | VERS. 29. - Qui habet sponsam, sponsus est. |
| 28 | Ego non sum sponsus. |
| 29 | Sed quid sum? Amicus sponsi, gaudens in vocem illius. |
| 30 | Quis est sponsus? Ille de quo dicitur: Rex omnis terrae Deus; et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei (Psal. LXXI, 11). |
| 31 | Ille sponsus verus; sponsa vero sancta Ecclesia, ex omnibus congregata gentibus, de qua Apostolus ait: Desponsavi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo (II Cor. XI, 2). |
| 32 | Virgo est et sponsum habet, quae quotidie generat et virgo perpetua permanet. |
| 33 | Virginitas haec integritas est mentis, charitatis perfectio, unitas catholicae fidei, pacis concordia, castitas in corde et anima; quia nihil valet corporis castitas sine catholicae fidei integritate; cuius virginis, id est, universalis Ecclesiae, amici sunt praedicatores evangelicae veritatis. |
| 34 | Et ideo dicit iste Ioannes, amicus sponsi: Qui stat et audit, gaudio gaudet propter vocem sponsi. |
| 35 | Stat enim, qui in fide recta permanet, et quod credit, praedicat. |
| 36 | « Quare stat? Quia non cadit. |
| 37 | Quare non cadit? Quia humilis est. |
| 38 | Iste praecursor Domini in solida petra stabat, dum ait: Non sum ego Christus, non sum ego sponsus, sed amicus sponsi. |
| 39 | Qui gloriam illius quaerit qui misit eum, merito non cadit, merito stat, merito audit vocem sponsi, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. |
| 40 | » Vox ergo sponsi est: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. |
| 41 | « Confessus est ergo Ioannes, sicut superius audistis, quia non sum ego Christus: quia cum discipulos multos faceret Iesus, et perferretur ad eum, veluti [ut] instigaretur, quasi invido enim narraverunt: Ecce ille facit plures discipulos quam tu, ille confessus est quid esset, et inde meruit pertinere ad eum, quia non est ausus se dicere, quod est ille. |
| 42 | Hoc ergo dicit Ioannes, Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo. |
| 43 | Ergo Christus [dat], homo accipit. |
| 44 | VERS. 28, 29. - Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quod dixerim: Ego non sum Christus; sed quia missus sum ante illum. |
| 45 | Qui habet sponsam, sponsus est, amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. |
| 46 | Non sibi gaudium facit de se. |
| 47 | Qui vult gaudere de se, tristis erit; qui autem de Deo vult gaudere, semper gaudebit, quia Deus sempiternus est. Vis [ergo] habere gaudium sempiternum? inhaere illi qui sempiternus est. |
| 48 | Talem se dixit Ioannes. |
| 49 | Propter vocem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non propter vocem suam; et stat et audit eum: si ergo cadit, non audit eum. De illo [enim] quondam [Aug., quodam] qui cecidit, dictum est: Et in veritate non stetit (Ioan. VIII, 44). |
| 50 | De diabolo dictum est. |
| 51 | Ergo stare debet amicus sponsi, et audire. |
| 52 | Quid est stare? Permanere in gratia eius quam accepit, et audire [Aug., et audit] vocem ad quam gaudeat. |
| 53 | Sic erat Ioannes. |
| 54 | Noverat, unde gaudebat. |
| 55 | Non sibi arrogabat, quod ipse noverat [Aug., quod ipse non erat]: sciebat illuminatum se, non illuminatorem. |
| 56 | Erat enim lumen verum, ait evangelista, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Ioan. I, 9). |
| 57 | Si ergo omnem hominem, et ipsum Ioannem, quia et ipse de hominibus erat. |
| 58 | Sequitur et dicit Ioannes: Hoc ergo gaudium meum impletum est. |
| 59 | Quod est gaudium ipsius? ut gaudeat ad vocem sponsi. |
| 60 | Multi enim ideo facti sunt insipientes, quia dixerunt se esse sapientes; quos arguit Apostolus in Epistola ad Romanos dicens: Aestimantes se esse sapientes, stulti facti sunt (Rom. I, 20). |
| 61 | Ergo Deus quod dat gratias agentibus, tulit non agentibus. |
| 62 | Noluit esse hoc Ioannes; gratus esse voluit. |
| 63 | Confessus est accepisse se, et gaudere se dixit, propter vocem sponsi, et ait: VERS. 30. - Hoc ergo gaudium meum impletum est. |
| 64 | Illum oportet crescere, me autem minui. |
| 65 | Quid est hoc? illum oportet exaltari, me autem humiliari. |
| 66 | Magnum hoc sacramentum est: antequam veniret Dominus Iesus, homines gloriabantur de se: venit ille homo, ut minueretur illius [Ms., hominis] gloria, et augeretur gloria Dei. |
| 67 | Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. |
| 68 | Si sic venit ille, ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. |
| 69 | Etenim confessio hominis, humilitas hominis; miseratio Dei, altitudo Dei. |
| 70 | Si ergo venit ille dimittere peccata [Aug., homini peccata], agnoscat homo humilitatem suam, et Deus faciet misericordiam suam. |
| 71 | Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. |
| 72 | Intelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato et extollere se volenti: Quid enim habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Intelligat ergo homo, quia accepit, qui volebat suum dicere quod non est eius, et minuatur. |
| 73 | Bonum est illi enim ut Deus in illo glorificetur; ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur. Haec testimonia, hanc [Aug., et hanc] veritatem, etiam passionibus suis, significaverunt Christus et Ioannes. |
| 74 | Nam Ioannes capite minoratus est, et Christus in cruce exaltatus est, ut et ibi appareret, quid est, illum oportet crescere, me autem minui, » hoc est, illum oportet exaltari, me autem humiliari. |
| 75 | Hoc enim significat et ipsa creatura lucis. |
| 76 | Nam Christus natus est diebus crescentibus, Ioannes vero decrescentibus; ut ostenderetur quid est Christus, hoc est lumen verum; et quid est Ioannes, hoc est illuminatus ab eo. Crescamus [nos] in illo, et per illum, ut ille crescat in nobis, donec perveniamus ad perfectum diem. |
| 77 | Audiamus adhuc quid Ioannes de Christo dixerit, vel quid de seipso. |
| 78 | Dicit enim: VERS. 31. - « Qui de sursum venit, super omnes est, et qui de terra est, de terra loquitur. |
| 79 | Qui de sursum venit, super omnes est, id est Christus. |
| 80 | Qui autem est de terra, terra est, et de terra loquitur, id est Ioannes. |
| 81 | » Quomodo ergo de terra loquitur? Omnis homo terrenus est, et dum terrena loquitur, de terra loquitur; qui vero illuminatus est ab eo, qui est lumen verum, de divinis loquitur. Ergo seorsum [Ms., sursum] est gratia Dei, seorsum natura hominis. |
| 82 | Carnalis carnaliter aestimat, carnaliter suspicatur. |
| 83 | Dum venit gratia Dei illuminans hominem, coelestia loquitur, sicut dictum est: Qui illuminas lucernam meam, Domine, Deus meus, illumina tenebras meas (Psal. XVII, 29). |
| 84 | « Hoc est, illum oportet crescere, me autem minui. |
| 85 | Ergo Ioannes, quod ad Ioannem pertinet, de terra est, et de terra loquitur: si quid divinum a Ioanne audisti, illuminantis est, non recipientis. |
| 86 | VERS. 32. - Qui de coelo venit, super omnes est, et quod vidit et audivit, hoc testificatur, et testimonium eius nemo accepit. |
| 87 | Qui de coelo venit, super omnes est, Dominus noster Iesus Christus, de quo superius dictum est: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. |
| 88 | Est autem super omnes, et quod vidit et audivit, hoc loquitur. |
| 89 | Habet enim et Patrem ipse Filius Dei; habet et matrem [Aug., et Patrem], et audivit a Patre. |
| 90 | Et quod audivit a Patre, quid est? Quis hoc explicet? Quando lingua mea, quando cor meum sufficere potest, vel cor ad intelligendum, vel lingua ad proferendum? Quid est quod Filius audivit a Patre? Forte Filius Verbum Patris audivit? Imo Filius Verbum Patris est. |
| 91 | Cum ergo Verbum Dei Filius sit, Filius autem locutus est nobis; non verbum suum, sed Verbum Patris se nobis loqui voluit, qui Verbum Patris loquebatur. |
| 92 | Hoc ergo, quomodo decuit et oportuit, dixit Ioannes. |
| 93 | Qui de coelo venit, super omnes est, et quod vidit et audivit, illud testatur, et testimonium eius nemo accepit. |
| 94 | Si nemo, ut quid venit? quorumdam enim [Al., ergo] nemo. |
| 95 | Est quidam populus praeparatus ad iram Dei, damnandus cum diabolo, horum nemo accepit [Aug., accipit] testimonium Christi. |
| 96 | Nam si omnino nemo, nullus homo; quid ergo est quod sequitur? VERS. 33. - Qui accepit testimonium eius, signavit, quia Deus verax est. |
| 97 | Certe ergo nemo, sed tu ipse dicis [Aug., non nemo, si tu ipse dicis]: Qui accepit testimonium eius, signavit, quia Deus verax est. |
| 98 | Responderet ergo fortasse interrogatus Ioannes, et diceret nobis, quid dixerit [Aug., novi quid dixerim, nemo] nemo [Ms., Certe ergo nemo, si tu ipse dicis, Qui accepit, etc. . . , et diceret: Novi quid dixerim: nemo est quidam populus]. |
| 99 | Est quidam populus natus ad iram Dei, et ad hoc praecognitus. |
| 100 | Qui sint enim credituri, et qui non sint credituri, novit Dominus; qui sint perseveraturi in eo quod crediderint, et qui sint lapsuri, novit Deus; et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam. |
| 101 | » Testimonium eius qui venit de coelo, nemo accepit; qui autem accepit testimonium eius, signavit, quia Deus verax est. |
| 102 | Signavit, dixit; hoc est, signum posuit in corde suo, quasi singulare et speciale aliquid, hunc esse Deum verum, qui missus est ob salutem humani generis. |
| 103 | « Quid est, signavit, quia Deus verax est, nisi quia omnis homo mendax, Deus autem verax est? Quia nemo hominum potest dicere, quod veritas [Aug., veritatis est] est, nisi illuminetur ab eo, qui mentiri non potest. |
| 104 | Deus ergo verax, Christus autem Deus. |
| 105 | Vis probare? Accipe testimonium eius, et invenis. |
| 106 | Qui enim accepit testimonium eius, signavit quia Deus verax est. |
| 107 | Quis? Ipse qui de coelo venit et descendit, et super omnes est, Deus verax est. |
| 108 | » Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur; ipse est Deus verax, ipse est Deus, et Dominus noster Iesus Christus, de quo Apostolus ait: Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege (Gal. IV, 4). |
| 109 | VERS. 34. - « Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. |
| 110 | Hoc utique de Christo dicebat, ut se ab illo distingueret. |
| 111 | Quid enim? Ioannem nonne Deus misit? An non ipse dixit: Missus sum ante eum: et qui me misit baptizare in aqua: et de illo dictum est: Ecce ego mitto Angelum meum ante te, et praeparabit viam tuam (Malach. III, 1). |
| 112 | Nonne et ipse verba Dei loquitur, de quo etiam dictum est quod sit amplius quam propheta? Si ergo et ipsum Deus misit, et verba Dei loquitur, quomodo ad distinctionem de Christo eum dixisse accepimus: Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur? Sed vide, quid adiungat: - Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. |
| 113 | Audi Apostolum dicentem: Secundum mensuram donationis Christi (Ephes. IV, 7). |
| 114 | Hominibus ad mensuram dat, unico Filio non dat ad mensuram. |
| 115 | Quomodo hominibus dat ad mensuram? Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum; alii fides in eodem Spiritu, alii prophetia, alii iudicatio [Aug., diiudicatio] spirituum, alteri genera linguarum, alii dona curationum (I Cor. XII, 8). |
| 116 | [Aug., Nunquid omnes apostoli?] Nunquid omnes prophetae? Nunquid omnes doctores? Nunquid omnes habent virtutes? Nunquid omnes dona habent sanitatum? Nunquid omnes linguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Aliud habet ille, aliud iste; et quod habet iste, ille non habet. |
| 117 | Mensura, divisio quaedam donorum est. |
| 118 | Ergo hominibus mensura [Idem, ad mensuram] datur; et concordia ibi unum corpus facit. |
| 119 | Quomodo aliud accepit manus ut operetur; aliud oculos ut videat; aliud aures ut audiat; aliud pedes [Idem, oculus, auris, pes] ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu, ut operetur; in pede, ut ambulet; in aure, ut audiat; in oculo, ut videat: sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram cuique propriam distributa. |
| 120 | Sed Christus, qui dat, non ad mensuram accipit. |
| 121 | Audi enim adhuc, quod sequitur, quia de Filio dixerat: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. |
| 122 | VERS. 35. - Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu eius. |
| 123 | Addidit: Et omnia dedit in manus eius, ut nosses et hic quam distincte [Aug., qua distinctione] dictum est: Pater diligit Filium. |
| 124 | Quare? Ergo Pater non diligit Ioannem? et tamen [non] omnia dedit in manu eius; Pater non diligit Paulum? et tamen [non] omnia dedit in manu eius. |
| 125 | Pater diligit Filium: sed quomodo Pater Filium, non quomodo Dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. |
| 126 | Itaque omnia dedit in manu eius. |
| 127 | Quid est omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pater. |
| 128 | Sequitur: CAPUT IV. VERS. 1, 2, 3. - Ut ergo cognovit Iesus quia audierunt Pharisaei, quia Iesus plures discipulos facit quam Ioannes, et baptizat: quanquam Iesus non baptizaret, sed discipuli eius: reliquit Iudaeam terram, et abiit in Galilaeam. |
| 129 | « Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse quod plures discipulos faceret et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem pertineret [Aug., valeret] sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Iudaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur, abiit inde. |
| 130 | Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; qui [Aug., quia] potuit, et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum (quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem fortem [Aug., forte] persequentium se aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset), fecit hoc ille magister bonus, ut doceret, non quod timeret. |
| 131 | Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit: Baptizabat Iesus plures quam Ioannes, et posteaquam dictum est, baptizat [Ms., baptizabat], subiectum sit: Quanquam Iesus non baptizaret, sed discipuli eius. |
| 132 | Quid ergo? Falsum dictum erat, et correctum est cum additum est, quanquam Iesus non baptizaret, sed discipuli eius? An utrumque verum est, quia Iesus et baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia et ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. |
| 133 | Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adiutorium maiestatis. |
| 134 | Quando enim cessaret a baptizando, qui non cessat a mundando, de quo dictum est ab eodem Ioanne per Ioannis Baptistae personam [dicentis]: Hic est qui baptizat? Ergo Iesus adhuc baptizat; et quousque baptizantur, qui baptizandi sunt [Aug., quousque baptizandi sumus], Iesus baptizat. |
| 135 | Securus homo accedat ad inferiorem ministrum, habet enim superiorem magistrum. |
| 136 | Sed forte dicat aliquis: Baptizat quidem Christus in spiritu, non in corpore. |
| 137 | Quasi vero alterius dono quam illius, quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis baptismatis imbuatur. |
| 138 | Vis nosse quia ipse baptizat non solum spiritu, sed etiam aqua? Audi Apostolum: Sicut Christus, inquit, dilexit Ecclesiam suam, et seipsum tradidit pro ea, mundans eam lavacro aquae in verbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid eiusmodi (Ephes. V, 25). |
| 139 | Mundans eam, unde? Lavacro aquae in verbo. |
| 140 | Tolle aquam, non est baptismum. |
| 141 | Similiter verbum si tuleris, baptismum non fit [Ms., baptisma, tolle verbum, non est baptisma]. |
| 142 | » Quaeri enim solet si in hoc baptismo discipulorum Christi, Spiritus sanctus daretur, propter verba quae in sequenti huius Evangelii loco leguntur, ubi dicitur: Spiritus sanctus nondum fuerat datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus (Ioan. VII, 39)? Profecto dabatur Spiritus sanctus in hoc discipulorum Christi baptismo, licet non ea manifestatione, qua post ascensionem Christi decima die in igneis linguis datus est. |
| 143 | Quod quaedam latenter, quaedam vero per visibilem creaturam, visibiliter Deus operatur, pertinet ad gubernationem prudentiae, quia omnes divinae actiones, locorum, temporumque ordinis [Ms., ordine] distinctione pulcherrima aguntur. |
| 144 | Quomodo autem ipse Dominus secum habebat utique Spiritum sanctum in ipso homine quem gerebat, quando ut baptizaretur venit ad Iordanem [Ms., amnem]; et tamen posteaquam baptizatus est, descendere in eum in columbae specie idem Spiritus [sanctus] visus est: sic intelligendum est, ante manifestum et visibilem adventum Spiritus sancti quoscunque sanctos eum latenter habere potuisse. |
| 145 | Ita sane hoc diximus ut intelligamus etiam visibili demonstratione Spiritus sancti, qui adventus eius dicitur, ineffabili vel etiam incogitabili modo largius in hominum corda plenitudinem eius infusam. |
| 146 | Sequitur: Reliquit Iudaeam, et abiit iterum in Galilaeam. |
| 147 | Quid est, reliquit Iudaeam, nisi reliquit infidelitatem illorum qui eum recipere noluerunt; et lapidem quem aedificare debuerunt, reprobaverunt? Et abiit per apostolos in Galilaeam, id est, in volubilitatem istius mundi, praecipiens apostolis: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19). |
| 148 | VERS. 4. - Oportebat enim eum transire per Samariam. |
| 149 | In lectione vero Evangelii, infirmitatem humani generis suscepisse Dominum Iesum Christum plenissime nobis sanctus evangelista monstravit; siquidem cum dixisset venisse Dominum in civitatem Samariae, quae dicitur Sichar, iuxta praedium quod dedit Iacob filio suo Ioseph, in quo praedio erat fons Iacob, addidit: Iesus, inquit, fatigatus ex itinere, sedebat sic supra fontem [Ms., supra puteum]. |