| 1 | Domino excellentissimo atque omni honore dignissimo Carolo regi, imperatori atque Augusto, victoriosissimo, maximo, optimo atque serenissimo Albinus matricularius, praesentis prosperitatis et futurae beatitudinis aeternam in Domino Deo Christo salutem. |
| 2 | In prima harum facie litterarum mihi ex toto corde gratiarum actiones Domino Deo nostro agendas esse video, pro sospitate et salute vestra, non solum mihi, sed omnibus Christianis valde necessaria. |
| 3 | Deinde a pietate vestrae bonitatis misericordia corpore prostrato, corde contrito, voce lacrymabili deprecanda est pro fratribus sancti Martini, in quorum me servitium vestra bonitas quamvis minus dignum delegavit. |
| 4 | Deum invoco testem conscientiae meae, quod nunquam eos tales intellexi, quales audio illos a quibusdam denotari, qui paratiores sunt accusare quam salvare. |
| 5 | In quantum vero videri poterit et cognosci, digne Deo faciunt officia in ecclesias Christi, sicut, verissime testor, perfectius non vidi alios in quolibet loco celebrantes, nec diligentius, consuetudine quotidiana, pro vestra incolumitate, et Christiani imperii stabilitate intercedere. |
| 6 | Illorum siquidem conversatio et vita a viro perfecto, et iudice incorrupto, et misso fideli Vuidone audiri potest, qui eorum omnia scrutans agnovit quid egissent vel qualiter vixissent. |
| 7 | Nec ego tardus fui eos admonere de honestate monasterialis vitae, sicut illi ipsi testes sunt, si quis eorum testimonio credendum putat; neque illorum scio culpas in accusatores suos, cur eos tanto prosequantur odio. |
| 8 | Et mirum, quid se in alienam contra edictum legis messem mittere velint, hoc idem prohibente egregio doctore, ubi ait: Tu quis es, qui alienum servum iudicas? |
| 9 | suo Domino stabit aut cadet, stabit quidem, potens est Dominus statuere eum (Rom. XIV, 4). |
| 10 | Habet enim Tyronica civitas pastorem in moribus electum, in praedicatione devotum, qui tritici mensuram familiae Christi optime ministrare novit. |
| 11 | Vigilet unusquisque pastor super gregem suum, ne quis in eo gratiae Dei desit, ut cum pastor omnium adveniat, dignos eos inveniat perpetua remunerari mercede. |
| 12 | De concursu vero et tumultu qui ortus est in ecclesia beati Martini, vel foras in atrio, in conspectu illius testor qui singulorum corda considerat, quod nec me exhortante, vel praesciente, vel etiam volente factus est; nec unquam me maiori esse angustia in alienis peccatis, quam tunc temporis me fore fateor; nec quantum intelligere potui, vel audire, fratrum consilio quidquam inde gestum est; imo nec voluntatem eorum agnoscere potui, ut fieret; nec ullus Deum timens, vel suae salutis curam habens, ut non dicam facere, sed etiam nec cogitare debere non dubium est. |
| 13 | Nunquid non missus auctoritatis vestrae, vir venerabilis Teotbertus decem et novem dies pro hac inquisitione inter nos fuit; etiam et per vices accusatores nostri cum eo? |
| 14 | quos volebat flagellavit, quos volebat in catenam misit, quos volebat iurare fecit, quos placuit ad vestram vocavit praesentiam. |
| 15 | Frustra ego tanto tempore serviebam Domino meo Iesu Christo, si in tantum illius me misericordia et providentia deseruit, ut in tam impium scelus in diebus senectutis meae caderem; sed verissime absque omni dubitatione fateor, nec tantum mereri velle auri quantum tota habet Francia, ut ex meo consilio vel praeparatione tam periculosus tumultus in Ecclesia Christi esset adunatus. |
| 16 | Ego vero pauper et peregrinus in hoc saeculo Deum timeo, perpetuae salutis animae meae quantulamcunque curam habens, quanquam minus perfecte hoc in vita claruisset mea; et maxime nunc in diebus senectutis et infirmitatis meae praecavendum mihi. |
| 17 | Novi tam immanissimum sceleris pondus, qui iudicium vitae meae mihi appropinquasse non ignoro. |
| 18 | Huius iudicii timore a tumultu huius saeculi vestrae beatitudinis consilio me liberavi, ut quietus Deo soli servirem, pro vobisque in remunerationem omnium bonorum quae mihi Deo propitiante egistis, quotidianis intercederem lacrymis. |
| 19 | Caeterum huius tumultus rationem secundum veritatem, quantum intelligere valui, vestrae excellentiae pandere non erubesco, nemini parcens quo minus veritati testimonium proferam. |
| 20 | Videtur enim mihi nullum plus peccasse in huius impietatis facto, quam custodem illius scelerati, ex cuius negligentia tanta mala postea exorta sunt. |
| 21 | Ut cum pace eorum dicam qui has litteras legere audiant, iustius aestimo esse illum, cuius negligentia ille reus lapsus est de vinculis, eadem pati vincula, quam eumdem reum fugitivum ad Christi Dei nostri et sanctorum eius patrocinia, de ecclesia ad eadem reddi vincula; nec hoc ex mea dicam aestimatione, sed Domini roboratus sermone, qui prophetam regi Israelitico, qui dimisit regem Syriae de manibus suis, iussit dicere: Haec dicit Dominus, quia dimisisti virum dignum morte, erit anima tua pro anima eius (III Reg. XX, 42). |
| 22 | Deinde secundo loco incitatores esse huius tumultus intelligo, qui armati venerunt maiori numero quam opus esset, de civitate Aureliana in civitatem Tyronicam. |
| 23 | Maxime quia fama cucurrit per aures populi, ad hoc eos venisse ut violenter rapuissent eum, qui confugerat ad patrocinia Ecclesiae Christi et beati Martini. Illud etiam [Forte, enim] commune est omnibus ubique, quod moleste ferant, suos dehonorari sanctos. |
| 24 | Fortassis et ille miser hortatus est ad mansionem suam rusticos venientes inter pocula, ut defenderent Ecclesiam sancti Martini, ne violenter raperetur ab ea. |
| 25 | Tertia fuit huius tumultus instigatio, dum sanctus Pater et pontifex noster nimis inopportune, populo praesente, intravit ecclesiam cum hominibus qui ad rapiendum venisse reum putabantur; sed forte hoc fecit corde simplici, nihil mali ex hoc accidere posse aestimans. |
| 26 | Haec videns vulgus indoctum, qui semper res inconvenientes sine consilio agere solet, conclamarunt, ad fustes cucurrerunt, aliqui impigri a foris venerunt, dum signa sonare audierunt, quorum motio per indoctorum manus ministrata est, sicut exquisitum est a vestrae auctoritatis missis, imo et ab ipsis accusatoribus nostris. |
| 27 | Nam illis praesentibus sanctum allatum est Evangelium, ligno sanctae crucis superposito; quoscunque iusserunt iurare ex fratribus, fecerunt. |
| 28 | Fratres vero audientes signa prosiluerunt de refectorio ad sciendum pro qua sonuissent causa: qui venientes quantum potuerunt, ut audivi, sedaverunt tumultum; nisi qui inventi sunt ut aestimo infantes, qui vestrae ducti sunt praesentiae, in illo peccaverunt concursu, a quibus audiri potest quid egissent, qui et ipsi iuraverunt, nullius se hoc ipsum egisse hortatu, nisi ex impetu stultitiae suae. |
| 29 | Nec ullus ex vassis sancti Martini ibi fuit, nisi unus Amalgarius nomine qui mecum eadem fuit hora, quem statim misi cum aliis fratribus ad sedandum tumultum, hominesque venerandi episcopi eripere de manibus populi, ne quid mali in eos gestum esset; qui sedato tumultu ducti sunt in monasterium, ubi salvi esse potuissent; qui tanto odio exarserunt in me, ut bonum quod eis iussi facere, in malum verterint dicentes, me in opprobrium illis eulogias direxisse, quod omnino falsissimum est, nescientes siquidem me Dominico imbutum esse praecepto, qui ait: Benefacite his qui oderint vos (Matth. V, 44). |
| 30 | Haec sancta pietas vestra, Domine piissime, consideret, verumque cognoscat, et propitietur famulis suis in Dei omnipotentis amore, et sancti Martini intercessoris vestri honore, qui semper honoratus fuit in regno et a regibus Francorum. |
| 31 | Solemus Deo dicere in confessione peccatorum nostrorum: Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit (Psal. CXXIX, 3)? |
| 32 | Dicamus et tibi, quia nobilissimum eiusdem capitis te membrum esse novimus: si iniquitates observaveris, domine imperator, quis sustinebit? |
| 33 | Maxime, quia specialis virtus bonitas, atque laus imperatorum semper fuit clementia in subiectos suos, in tantum, ut Titus nobilissimus imperator ait: Neminem ab imperatore tristem debere recedere. |
| 34 | Laetifica animos servorum tuorum per misericordiae tuae munus altissimum; superexaltet misericordia iudicium, qui maximas perfidiae culpas in vestram peccaverunt [Forte, peccantium] auctoritatem laudabili pietate perdonare potuistis. |
| 35 | Ignosce infelicitati nostrae secundum piissimam sanctissimae mentis vestrae nobilitatem, quam semper agnovi in animo sapientiae vestrae mirabiliter vigere; et sicut David Patrem Christi laudatum legimus in misericordiae magnitudine et aequitate iudiciorum; ita vestram beatitudinem semper in his meritorum titulis laudabilem atque praedicabilem, Christo donante, esse cognovimus. |
| 36 | Omnipotens Deus Pater per unicum Filium suum, Dominum nostrum Iesum Christum, in Spiritu Paraclyto omni benedictione et sapientia cor beatitudinis vestrae illuminet, repleat, atque laetificet, nobilissimaeque proli vestrae perpetuam, in salutem populi Christiani, prosperitatem perdonare dignetur, domine desiderantissime, optime atque augustissime pater patriae! |
| 37 | Floreat et vigeat sophia virtute triumphis Rex David magnum Magnus in ore decus. |