Alcuinus, Epistolae, EPISTOLA XLIII. AD CAROLUM MAGNUM. (Anno 796.) Significat suum gaudium ob prosperitatem regis. Ad studia sua provehenda petit ex Anglia libros suos afferri. Utilitates studii litterarii recenset: huic adolescentes palatii suadet addici.
| 1 | Domino piissimo et praestantissimo et omni honore dignissimo David regi Flaccus Albinus verae beatitudinis aeternam in Christo salutem. |
| 2 | Dulcedo sanctae dilectionis vestrae omnibus horis, etiam et momentis, aviditatem pectoris mei abundanter reficit; et decoris vestri facies, quam saepius amabiliter considerare solebam, totas memoriae meae venas cum magna iucunditate desiderabiliter implet, et quasi multarum in corde divitiarum species, vestrae bonitatis nomen et aspectus reconditur. |
| 3 | Ideo magna mihi est iucunditas, vestrae dulcissimae prosperitatis audire laetitiam, ad quam etiam cognoscendam hunc puerulum, ut scitis, parvitatis meae clientellum [Al., clientulum] direxi: quatenus in salute sublimitatis vestrae, in gratiarum actionibus laetus collaudem misericordiam Domini nostri Iesu Christi. |
| 4 | Non solum ego ultimus servulus Salvatoris nostri, congaudere debeo prosperitati et exaltationi clarissimae potestatis vestrae: sed tota sancta Dei Ecclesia unanimo charitatis concentu gratias agere Domino Deo omnipotenti debebit, qui tam pium, prudentem et iustum, his novissimis mundi et periculosissimis temporibus populo Christiano perdonavit clementissimo munere rectorem atque defensorem: qui prava corrigere, et recta corroborare, et sancta sublimare omni intentione studeat, et nomen Domini Dei excelsi per multa terrarum spatia dilatare gaudeat, et catholicae fidei lumen in extremis mundi partibus incendere conetur. |
| 5 | Haec est, o dulcissime David, gloria, laus et merces tua in iudicio diei magni, et in perpetuo sanctorum consortio; ut diligentissime populum, excellentiae vestrae a Deo commissum, corrigere studeas, et ignorantiae tenebris diu animas obcaecatas ad lumen verae fidei deducere coneris. |
| 6 | Nunquam optimis voluntatibus, vel bonis conatibus remuneratio divina deerit: sed qui plus laborat in voluntate Dei, plus mercedis recipiet in regno Dei. |
| 7 | Tempus huius vitae velociter currit, fugit, et non revertitur [Al., respicit]; ineffabilis vero Dei pietas humano praevidebat generi breviter laborare, et aeternaliter coronari. |
| 8 | Ideo pretiosa debent esse nobis tempora, ne perdamus per negligentiam quod per bonae vitae exercitium habere poterimus [Al., potuerimus] aeternum. |
| 9 | Nec tantum diligere aliquid poterimus in terra, quantum beata amabitur requies in coelo: quam qui tunc habere concupiscat, bonis nunc operibus promereri contendat. |
| 10 | Omnibus itaque communiter regni coelestis ianua patescit; sed illis intrare conceditur, qui cum multiplici bonitatis fructu ad eam venire festinant. |
| 11 | Ego vero Flaccus vester secundum exhortationem et bonam voluntatem vestram, aliis per tecta sancti Martini sanctarum mella Scripturarum ministrare satago; alios vetere antiquarum disciplinarum mero inebriare studeo; alios grammaticae subtilitatis enutrire pomis incipiam; quosdam stellarum ordine, ceu picto cuiuslibet magnae domus culmine, illuminare gestio. Plurima plurimis factus (I Cor. IX, 22), ut plurimos ad profectum sanctae Dei Ecclesiae, et ad decorem imperialis regni vestri erudiam, ne sit vacua Dei omnipotentis in me gratia (I Cor. XV, 10), nec vestrae bonitatis largitio inanis. |
| 12 | Sed ex parte desunt mihi servulo vestro exquisitiores eruditionis scholasticae libelli, quos habui in patria per bonam et devotissimam magistri mei industriam, vel etiam mei ipsius qualemcunque sudorem. |
| 13 | Ideo haec vestrae excellentiae dico, ne forte vestro placeat totius sapientiae desiderantissimo consilio, ut aliquos ex pueris nostris remittam, qui excipiant inde nobis necessaria quaeque, et revehant in Franciam flores Britanniae: ut non sit tantummodo in Euborica hortus conclusus, sed in Turonica emissiones paradisi cum pomorum fructibus, ut veniens Auster perflaret hortos Ligeri fluminis, et fluant aromata illius, et novissime fiat, quod sequitur in Cantico, unde hoc assumpsi paradigma: Veniat dilectus meus in hortum suum, et comedat fructum pomorum suorum. |
| 14 | Et dicat adolescentulis suis: Comedite amici mei, bibite et inebriamini, charissimi. |
| 15 | Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V, 1, 2). |
| 16 | Vel illud exhortativum ad sapientiam discendam Isaiae prophetae elogium: Omnes sitientes venite ad aquas: et qui non habetis argentum, properate, emite, et comedite: Venite, emite, absque argento, et absque ulla commutatione vinum et lac (Isa. LV, 1). |
| 17 | Haec sunt quae vestra nobilissima intentio non ignorat, quomodo per omnes sanctae Scripturae paginas exhortamur ad sapientiam discendam. |
| 18 | Nil esse ad beatam vitam sublimius adipiscendam, nil ad exercitium iucundius, nil contra vitia fortius, nil in omni dignitate laudabilius; etiam et secundum philosophorum dicta nil ad regendum populum necessarius, nil ad componendam in optimos mores vitam melius, quam sapientiae decus, et disciplinae laus et eruditionis efficacia. |
| 19 | Unde et de laude illius sapientissimus exclamat [Al., explanat] Salomon: Melior est sapientia cunctis pretiosissimis, et omne desiderabile ei non potest comparari. |
| 20 | Haec est quae humiles exaltat, quae sublimes honorat. |
| 21 | Per illam reges regnant, et legum conditores iusta decernunt. |
| 22 | Per illam principes imperant et potentes decernunt iustitiam. |
| 23 | Beati qui custodiunt vias eius, et beati qui vigilant ad fores illius quotidie (Prov. VIII, 11 seqq.). |
| 24 | Ad hanc omni studio discendam et quotidiano exercitio possidendam exhortare, domne rex, iuvenes quosque in palatio excellentiae vestrae, quatenus in ea proficiant aetate florida, ut ad honorem canitiem suam perducere digni habeantur, et per eam ad perpetuam valeant pervenire beatitudinem. |
| 25 | Ego vero, secundum modum ingenioli mei, apud servos vestros in his partibus seminare sapientiae grana segnes [Al., segnis] non ero, memor illius sententiae: Mane semina semen tuum, et vespere non cesset manus tua; quia nescis quid magis oriatur, hoc an illud. |
| 26 | Et si utraque simul, melius est (Eccle. XI, 6). |
| 27 | Mane [Al., Multa] florentibus per aetatem studiis seminavi in Britannia. |
| 28 | Nunc vero frigescente sanguine quasi vespere in Francia seminare non cesso. |
| 29 | Utraque enim, Dei gratia donante, oriri optans. |
| 30 | Mihi fracto corpore solatio est sententia sancti Hieronymi, qui ait in epistola (Epist. 52) ad Nepotianum: « Omnes pene virtutes corporis mutantur in senibus, et crescente sola sapientia decrescunt caetera. |
| 31 | » Et post paululum: « Senectus vero eorum qui adolescentiam suam honestis artibus instruxerunt, et in lege Domini meditati sunt die ac nocte, aetate fit doctior, usu tritior, processu temporis sapientior; et veterum studiorum dulcissimos fructus metit. |
| 32 | » In qua epistola, de sapientiae laude, et veterum studiis plura potest, cui placuerit, legere, et intelligere quantum veteres in decore sapientiae florere studuerunt. |
| 33 | In hanc vestram Deo amabilem, et vitae laudabilem semper proficere et gaudere agnovi diligentiam; et nobilitatem saecularis prosapiae maiore mentis nobilitate exornare. |
| 34 | In qua Dominus noster Iesus Christus, qui est virtus et sapientia Dei, te custodiat, et exaltet, et ad gloriam beatae et perpetuae visionis suae pervenire faciat. |