Alcuinus, De rhetorica et virtutibus, DE PARTIBUS EIUS.
| 1 | ALB. Artis rhetoricae partes quinque sunt: inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio. |
| 2 | Inventio est excogitatio rerum verarum ac verisimilium, quae causam probabilem reddant. |
| 3 | Dispositio est rerum inventarum in ordinem distributio. |
| 4 | Elocutio est idoneorum verborum ad inventionem accommodatio. |
| 5 | Memoria est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio. |
| 6 | Pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio. |
| 7 | Primum est enim invenire, quod dicas; deinde quod inveneris, disponere; tum quod disposueris, verbis explicare; quarto quod inveneris et disposueris, et oratione vestieris, memoria comprehendere; ultimum ac summum, quod memoria comprehenderis, pronuntiare. |
| 8 | CAR. Si rhetorica in causis et quaestionibus civilibus versatur, necesse est, ut mihi videtur, causas ipsas certa habere genera, quae voluissem scire, et exemplis mihi monstrari. |
| 9 | - ALB. Ars quidem rhetoricae [Mss., rhetorica] in tribus versatur generibus, id est, demonstrativo, deliberativo, iudiciali. |
| 10 | Demonstrativum genus est, quod tribuiter in alicuius certae personae laudem vel vituperium [Mss., vituperationem], ut in Genesi de Abel et Cain legitur: Respexit Dominus ad Abel et ad munera eius; ad Cain autem et ad munera eius non respexit. |
| 11 | Deliberativum est in suasione et dissuasione, ut in secundo Regum libro legimus, qualiter [Mss., legitur, quomodo] suasit Absaloni Achitophel, ut David patrem perderet; [et quomodo] Chusai dissuasit [consilium eius], ut regem salvaret. |
| 12 | Iudiciale est, in quo est accusatio et defensio, ut in Actibus legimus Apostolorum, quomodo Iudaei cum Tertullo quodam oratore Paulum accusabant apud praesidem Felicem; et quomodo Paulus se defendebat apud eumdem [praesidem]. |
| 13 | Nam in iudiciis saepius, quid aequum sit, quaeritur; in demonstratione, quid honestum sit, intelligitur; in deliberatione, quid honestum sit et utile, consideratur. |