Alcuinus, De rhetorica et virtutibus, CAROLUS REX ET ALBINUS MAGISTER.
| 1 | CAROLUS. Quia te, venerande magister Albine, Deus adduxit et reduxit, quaeso, [ut] liceat mihi te de rhetoricae rationis praeceptis parumper interrogare. |
| 2 | Nam te olim memini dixisse, totam eius artis vim in civilibus versari quaestionibus. |
| 3 | Sed, ut optime nosti, propter occupationes regni et curas palatii in huiuscemodi quaestionibus assidue nos versari solere, et ridiculum videtur eius artis praecepta nescisse, cuius quotidie occupatione involvi necesse est. Verum ex quo mihi paucis tuis [Edit., paucissimis] responsionibus ianuas rhetoricae artis vel dialecticae subtilitatis claustra partim aperuisti, valde me in eas rationes fecisti intentum; maxime, quia me in cellaria arithmeticae disciplinae pridie sagaciter induxisti, vel astrologiae splendore illuminasti. |
| 4 | ALBINUS. Deus te, domine mi rex Carole [Mss., Karle], [omni] sapientiae lumine illuminavit et scientiae claritate ornavit, ut non solum magistrorum ingenia prompte subsequi, sed etiam in multis velociter praecurrere possis; et licet flammivomo tuae sapientiae lumini scintilla ingenioli mei nil addere possit, tamen, ne me aliqui inobedientem notent, tuis promptulus [Ed. promptis] respondebo quaestionibus; et utinam tam sagaciter, quam obedienter. |
| 5 | CAR. Primum mihi, magister, huius artis [vel studii] initium pande. |
| 6 | - ALB. Pandam iuxta [Mss., penes] auctoritatem veterum. |
| 7 | Nam fuit, ut fertur, quoddam tempus, cum in agris homines passim bestiarum more vagabantur, nec ratione animi quidquam, sed pleraque viribus corporis administrabant. |
| 8 | Nondum divina religio [Mss., divinae religionis], nondum humani officii ratio colebatur, sed caeca et temeraria [dominatrix] cupiditas ad se explendam viribus corporis abutebatur. |
| 9 | Quo tempore quidam vir magnus et sapiens cognovit, quae materia et quanta ad maximas res opportunitas animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere. |
| 10 | Qui dispersos homines in agris et in tectis sylvestribus abditos ratione quadam compulit in unum locum, et congregavit eos in unum, aliquam quietem [Mss., in unam quamque rem] inducens utilem atque honestam; primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes, ex feris et immanibus mites reddidit et mansuetos. |
| 11 | Ac mihi quidem videtur, domine mi rex, hoc nec tacita [Edit., tanta], nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret, et ad diversas vitae rationes traduceret. |