| 1 | FR. Modi verborum quid [Al., qui et quot] sunt? |
| 2 | - SAXO. Modi sunt diversae inclinationes [Ms., declinationes] animi, varios eius affectus demonstrantes. |
| 3 | Et sunt quinque: indicativus, qui et definitivus, quo indicamus vel definimus quid agatur vel patiatur a nobis; qui ideo primus ponitur, quia perfectus est personis et temporibus; et alii modi ex eo regulam sumunt. |
| 4 | Vel quod ex eo participia vel nomina vel verba derivantur; ut a duco, ducens: a duxi ductus, et dux: a ferveo, fervens, fervesco, fervor. |
| 5 | Imperativus est, quo imperamus aliis, ut faciant vel patiantur. |
| 6 | Et est per se absolutus, nec [per se] alterius indiget partis ad significandum: et ideo secundum tenet locum in modis. |
| 7 | Et hoc orantes saepissime utimur; ut: Musa, mihi causas memora . . . Deinde optativus, per quem optamus. |
| 8 | Qui ideo tertius in ordine ponitur, quia inferior est qui optat quam qui imperat; et adverbio optandi indiget ad complendum sensum, ut, utinam legerem. |
| 9 | Quarto loco subiunctivus ponitur et iure. |
| 10 | Eget enim non modo adverbio vel coniunctione, verum etiam altero verbo, ut perfectum significet sensum. |
| 11 | Unde et subiunctivus dicitur; ut Virgilius (Eclog. III, 77] : Cum faciam vitula [Ms., vitulam], pro frugibus ipse venito. |
| 12 | Et omnibus aliis modis sociari potest; ut dum legerem, scripsi: et, dum legam, scribe; et, dum legerem, utinam scriberem. |
| 13 | Infinitivus est, qui et personis et numeris deficit, et eget uno ex supradictis quatuor modis, ut plenum aliquid significet, ut, legere propero, legere propera, utinam legere properarem, cum legere properarem. |
| 14 | Impersonale verbum a neutris activae significationis vel ab activis nascitur, ut curritur, vivitur, legitur, amatur. |
| 15 | Et per omnes modos et personas et tempora et numeros, iunctis pronominibus rite declinantur [Ms. declinatur]: curritur a me, a te, ab illo; curritur a nobis, a vobis, ab illis. |
| 16 | Praeterito imperfecto, legebatur [a me]. |
| 17 | Praeterito perfecto, lectum est [vel lectum fuit a me]. |
| 18 | Praeterito plusquamperfecto, lectum erat. |
| 19 | Futurum, legetur [a me]. |
| 20 | Sic et per alios modos. |
| 21 | FR. Quid est inter impersonale et infinitivum? |
| 22 | - SAXO. [Quod] infinitiva [voluntariis] verbis iunguntur; ut: legere volo. |
| 23 | Impersonalia pronominibus; ut legitur a me. |
| 24 | FR. Quot formae sunt impersonalium? |
| 25 | - SAXO. - Quatuor. |
| 26 | Aut in tur, aut in at, aut in it, aut in et exeunt: ut, statur, restat, contingit, pudet. |
| 27 | Sed quae in et exeunt, alia a verbis veniunt, ut miseret. |
| 28 | Alia a se oriuntur, ut pudet, poenitet, decet. |
| 29 | FR. Quae sunt supina et participialia? |
| 30 | - SAXO. Quinque sunt eiusmodi voces; ut: legendi, legendo, legendum, lectum, lectu. |
| 31 | Quas Priscianus omnino nomina vult esse, quia temporibus carent, et personas non discernunt, et praepositionibus separatis iunguntur; ut, ad legendum vado, vel legendo venio. |
| 32 | FR. Intentus sum de specierum ratione audire maxime, quia hoc accidens verbi Donatus dimisit. |
| 33 | - SAXO. Non dimisit, sed in formis attigit. |
| 34 | Nam species verborum duae sunt: una principalis, quam Donatus perfectam formam nominat; ut, lego. |
| 35 | Altera derivativa, quam ille meditativam, frequentativam, vel [Ms., et] inchoativam dicere voluit; ut, a lego, lecturio et lectito. |
| 36 | Et a ferveo, fervesco. |
| 37 | Et haec, id est inchoativa, semper in sco desinunt et tertiae sunt coniugationis; ut, calesco, calescis; vesperasco, vesperascis. |
| 38 | Et praeteritum non habent tempus, nec participia futuri temporis. |
| 39 | Frequentativa primae sunt coniugationis, ut in tito, vel to, vel so, vel xo desinunt; ut, lectito, as; dicto, as; merso, as; nexo, as; et fiunt [Ms., sunt] semper neutra [sicut et] inchoativa. |
| 40 | Meditativa in urio desinunt et quartae [tantum ( Ms. om. tantum)] coniugationis sunt; ut, lecturio, is; esurio, is, quod ab edo derivatur. |
| 41 | Sunt aliae quoque species derivativorum; ut, a video, viso, id est cupio videre; a facio, facesso; a capio, capesso; a lacero, lacesso; ab arceo, arcesso; ab acceo, accesso. |
| 42 | Quae frequentativa non esse coniugatio ostendit. |
| 43 | Sunt quoque alia per diminutionem derivativa [Ms., derivata], ut a sorbeo, sorbillo; a garrio, garrulo; a calvo, calvillo. |
| 44 | Item a nominibus derivativa fiunt; ut, a patre, patrisso; a graeco, graecisso. |
| 45 | Impersonalia quoque pene omnia ab activis [Edit., adiectivis] vel neutralibus derivativa sunt; ut, a lego, legitur; a sto, statur. |
| 46 | Inveniuntur quoque et ab adverbiis verba derivari; ut a perendie, perendino; et a cras, procrastino; et ab intus, intro intras, [intravi]. |