| 1 | Christe Deus, summi virtus, sapientia Patris, Vita, salus, hominum factor, renovator, amator, Unica lingua Dei, donorum tu dator alme; Munera da mentis, fragili da verba poetae; Irrorans stolidum vivaci flumine pectus, Ut mea lingua queat de te tua dicere dona. |
| 2 | Te sine nulla valet dignum quid dicere lingua. |
| 3 | Vos quoque suppliciter cives contestor Olympi, O Sancti, populus fortis, gens diva Tonantis, Victrices aquilas coeli qui fertis in arcem, Aethereo regi regalia dona ferentes, Qui vestri causa sacratum sponte cruorem Fuderat in terris, ut vos salvaret ab umbris, Inque Dei Patris secum deduceret aulam; Mecum ferte pedes [Forte, preces] vestris componite carmen Hoc precibus: patriae quoniam mens dicere laudes, Et veteres cunas properat proferre parumper, Euboricae gratis praeclarae versibus urbis. |
| 4 | Hanc Romana manus muris et turribus altam Fundavit primo, comites sociosque laborum Indigenas tantum gentes adhibendo Britannas. |
| 5 | (Nam tunc Romanos fecunda Britannia reges Sustinuit merito, mundi qui sceptra regebant) Ut foret emporium terrae commune marisque; Et fieret ducibus secura potentia regni, Et decus imperii, terrorque hostilibus armis; Esset ab extremo venientibus hospita portus Navibus oceano, longo sua prora remulco Navita qua properans, ut sistat ab aequore fessus. |
| 6 | Hanc piscosa suis undis interluit Usa [Angl., Owse], Florigeros ripis praetendens undique campos. |
| 7 | Collibus et silvis tellus hinc inde decora, Nobilibusque locis habitatio pulchra, salubris, Fertilitate sui multos habitura colonos. |
| 8 | Quo variis populis et regnis undique lecti Spe lucri [Mab., certatim] veniunt, quaerentes divite terra Divitias, sedem sibimet, lucrumque, laremque. |
| 9 | Hinc Romana manus, turbatis undique sceptris, Postquam secessit, cupiens depellere saevos Hostes, Hesperiae regnum sedemque tueri; Urbis tunc tenuit sceptrum gens pigra Britonum. |
| 10 | Quae fere continuis Pictorum pressa duellis, Servitii pondus tandem vastata subivit; Nec valuit propriis patriam defendere scutis, Vel libertatem gladiis revocare paternam. |
| 11 | Est antiqua, potens, bellis et corpore praestans, Germaniae populos gens inter et extera regna, Duritiam propter dicti cognomine Saxi. |
| 12 | Hanc placuit ducibus regni conducere donis, Ut foret auxilio patriae, pavor hostibus atque. |
| 13 | Ore favet vulgus clamoso mobile statim, Et bona collaudat patrum consulta suorum, Atria gazarum rumpunt regalia, genti Mittere dona parant ignotae, quo magis illa Annuat, ut placitae feriant sibi foedera pacis. |
| 14 | Ast indigna vident tantis exenia votis. |
| 15 | Legatos exire iubent, vada salsa carinis Iam sulcare citis, dulci formidine vota Ingeminant lacrymis: quoniam sic ipse monebat Libertatis amor, patriae spes ac redimendae. |
| 16 | Quid iam [Cod. Rhem. quid tibi] plura canam? Properans exercitus, ecce Venerat undosi vectus trans aequora ponti, Subsidium sociis referens, hostemque nefandum Expulit, et vicit multis per bella triumphis, Donec Picto ferox timido simul agmine fugit, Contentus propriis sese defendere in oris; Haec inter maiora dari stipendia poscit Externus sibimet miles: haec causa duelli In sociam fuerat gentem convertere ferrum, Et segnem populum patrio depellere regno. |
| 17 | Hoc pietate Dei visum, quod gens scelerata Ob sua de terris patrum peccata periret, Intraretque suas populus felicior urbes; Qui servaturus Domini praecepta fuisset. |
| 18 | Quod fuit affatim factum, donante Tonante. |
| 19 | Iam nova dum crebris viguerunt sceptra triumphis, Et reges ex se iam coepit habere potentes Gens ventura Dei. |
| 20 | Rexit tunc temporis almus Gregorius praesul, toto venerabilis orbi, Ecclesiae sedem Romanae, maximus atque Agrorum Christi cultor, devotus ubique, Plurima perpetuae dispersit semina vitae. |
| 21 | Vomere nec solum Latios confregerat agros, Sed bonus atque pius peregrini cultor agelli, Oceani tumidos ultra sulcavit aratro, Pectora divini fluctu gentilia verbi Arida mellifluis perfundens arva fluentis: De quibus aequorei potus hausere Britanni Iam sibi perpetuae, Christo donante, salutis. |
| 22 | Eduin interea veterum de germine regum, Euborica genitus, dominus per cuncta futurus, Pulsus in exsilium fugit puer invida regna. |
| 23 | Orama gentilis qua viderat ipse supernum, Nocte soporata, solus dum tempore quodam Anxia corda gerens curis, loca congrua adivit, Et tacitus sedit sublustri lumine lunae: Vir stetit ignotus habitu, vultuque repente Ante oculos iuvenis, verbisque affatur amicis: « Quae te dura coquit, iuvenum fortissime, cura? Rex Deus aeternus coeli qui sidera fecit, Quae tu pulchra vides solatia dat tibi certa. |
| 24 | Ecce tuam vitam quaerenti servat ab hoste; Insuper imperium latum tibi terminat undis. |
| 25 | Rex Deus ille tibi totum sit semper in aevum: Imponensque tuo capiti pro foedere dextram: Haec tibi, dixit, erunt nostri signacula pacti. |
| 26 | » Nuntius his dictis subito discessit ab illo, Cui vigor affatim venas decurrit in omnes, Pulsa procul fugiens et desperatio fibras Liquerat. |
| 27 | Eventus venientis dicta probavit Hospitis: occubuit statim rex ense nefando Invidus imperii vitae simul illius atque. |
| 28 | Tunc iuvenis rediens intravit amabilis urbes Iam patrias, populi procerumque favore receptus. |
| 29 | Qui mox accipiens sceptri regalis honorem, Quaesivit propriae genti bona, largus in omnes, Nec per sceptra ferox, sed de pietate benignus, Factus amor populi, patriae pater, et decus aulae. |
| 30 | Assiduis superans hostilia castra triumphis, Imperioque suo gentes superaddidit omnes, Finibus atque plagis, qua tenditur insula longe. |
| 31 | Iamque iugum regis prona cervice subibant Saxonum populus, Pictus, Scotusque, Britannus. |
| 32 | Interea placida regni dum pace tribunal Rexerat armipotens, sopitis undique bellis, Iustitiae validis populos frenabat habenis, Nec rapit arma furor, legum sub pondere pressus, Ultrices timuit capitis quia quisque secures, Provida ni toto servaret pectore scita, Quae posuit populis rector servanda subactis. |
| 33 | Accipit uxorem australi de parte fidelem, Moribus egregiam, patrumque ab origine claram, Omnibus et sanctae fidei virtutibus almam. |
| 34 | Cui datur antistes vitae servator honestae, Nomine Paulinus, civis clarissimus urbis Romanae, magno meritorum fretus honore, Qui fuit ore simul verax et pectore prudens, Iustitiae cultor, verus pietatis amator, Catholicus doctor, coelestia dona ministrans Gentibus aequoreis, solis ceu lucifer ortum Praecurrens, tetras tenebrarum discutit umbras, Atque diem monstrat mundo venisse serenum. |
| 35 | Sic pater ille pius, divino lumine verbi, Expulit humanis tetricas de cordibus umbras. |
| 36 | Quique die quadam constanti pectore regem Aggressus retulit signum, quod diximus olim Nocte sub obscura iuvenem vidisse paternis Finibus expulsum, posuitque in vertice dextram. |
| 37 | Territus agnoscens praedictae signa salutis Rex, solio supplex statim descendit ab alto, Et ruit ante pedes venerandi antistitis, atque Omnia nunc faciam, dixit, quaecunque spopondi, Atque Deum coeli credens venerabor ubique, Qui mihi concessit vitam, regnique coronam; Namque erit ille mihi solus Deus omne per aevum. |
| 38 | Sed modo dic nobis sit qualiter ille colendus? Qui prompto gaudens respondit episcopus ore: « Foeda procul fugiat primum cultura deorum, Nec pecorum sanguis falsis plus fumet in aris, Nec calidis omen fibris perquirat aruspex, Nec cantus volucrum servet vanissimus augur, Omnia sternantur fundo simulacra deorum. |
| 39 | » Hinc pius antistes fidei mysteria coepit Testificare palam constanter in ordine cunctis, Donec ipse fidem concepit pectore toto Rex pius, et populo persuasit credere Christum. |
| 40 | Ecce sacerdotum Caefi tunc temporis auctor, Errorumque caput fuerat, cui rex ait: « Eia Arripe tela tibi prius inconsueta sacerdos Et iaculo celsum primus tu pollue fanum; Qui fueras scelerum doctor, nunc esto salutis. |
| 41 | » Annuit his dictis senior, paucisque respondit: « Hactenus incerto mea stamine vita pependit, Obruit et dubiis animum caligo tenebris, Exhinc certa sequar, cupiens agnoscere verum, Aeternumque Deum; vel sistit vita futura; An tormenta malis, maneant an praemia iustis. |
| 42 | » His rapuit dextra dictis hastile minaci, Atque marem conscendit equum non more sueto, Cui per colla iubae volitant, tumet ardua cervix; Pectore sublato velox fodit ungula terram, Impatiensque morae quatiebat morsibus aurum, Terribilis qualis curvo fit Parthus in arcu Vel si longa leves vibrat hastilia in auras, Talis et ipse petit iaculo fastigia fani; O nimium tanti felix audacia facti! Polluit ante alios, quas ipse sacraverat aras. |
| 43 | Plena fides patuit, nec adhuc in fonte lavatus, Explevit virtutis opus pietate fideli. |
| 44 | Turba salutiferum sequitur mox tota magistrum, Viribus unanimis sternunt caeduntque sacellum: Tunc erecta ruit fani structura profani, Funditus in cineres etiam distructa fatiscit. |
| 45 | Adfuit interea tempus Paschale per orbem, Quo rex cum populo statuit baptisma subire, Euboricae celsis etiam sub moenibus urbis; In qua tecta Deo iussit cito parva locari, Sumeret ut sub eis sacram baptismatis undam. |
| 46 | Dum festiva dies illuxit temporis almi, Cum natis, ducibusque simul, cum plebe sequenti, Undecimo regni Christo sacratus in anno est Fonte salutifero, praefatae in moenibus urbis, Cuius abhinc culmen sublimius extulit ille, Metropolimque sui statuit consistere regni. |
| 47 | Sic quoque Gregorius praesul decreverat olim, Semina dum vitae Romana misit ab arce Gentibus Anglorum, confestim praecipit urbem Hanc caput Ecclesiis et culmen honoris haberi, Pallia pontificesque in ea vestire sacratos. |
| 48 | Sic pius antistis primum Paulinus habebat, Qui Domini legem meditans in nocte dieque, Sedulus in populos sparsit praecepta salutis. |
| 49 | Plurima quapropter convertit millia Christo; Et fidei flammis virtutis et igne coruscans, Frigora bis ternis borealea depulit annis, Rex quibus egregius regnaverat Edwinus idem, Disposuitque suas iusto moderamine leges, Illicitans servare fidem donisque minisque, Ecclesiasque suis fundavit in urbibus amplas: Ex quibus Euboricae solidis suffulta columnis Nobilis illa manet celso speciosa decore, Qua statione sacra fuit ille lavatus in unda, Quamque diu vixit, Christi praecepta tenebat. |
| 50 | Illi quapropter clemens meliora parabat Tradere regna Deus, luci sociata perenni; Nam sibi praescriptae mortis dum venerat hora, Belliger occubuit subito socialibus armis, O res caeca nimis terreno fidere regno, Quod praeceps fortuna rotat, fatisque malignis Vertitur, et variis semper motatur in horis. |
| 51 | Ecce decem et septem postquam regnaverat annis, Edwinus occubuit regum clarissimus ille. |
| 52 | Post quem non habuit praeclara Britannia talem. |
| 53 | Hoc tamen omnipotens fieri non passus inultum est, Sed dedit Oswaldum regis regnare nepotem. |
| 54 | Qui subito veniens externis exsul ab oris, Firmiter invictae fidei confisus in armis, Agmina parva trahit properans et pergit in hostem Vastantem patriam, ferro flammisque cremantem, Millibus innumeris, spoliis nimiumque superbum. |
| 55 | Sed pius Oswaldus numero non territus ullo Alloquitur propriam constanti pectore turmam: « O quibus est semper bellorum vivida virtus, Nunc, precor, invictas animis assumite vires, Auxiliumque Dei cunctis praestantius armis Poscite corde pio, precibus, substernite vestros Vultus ante crucem, quam vertice montis in isto Erexi, rutilat Christi quae clara tropaeo, Quae quoque nunc nobis praestabit ab hoste triumphum. |
| 56 | » Tunc clamor populi fertur super astra precantis. |
| 57 | Et cruce sic coram, Dominumque Deumque potentem, Poplitibus flexis, exercitus omnis adorat. |
| 58 | His etiam gestis promptus processit in hostem, Caedibus irrumpens hostilia castra cruentis. |
| 59 | Ut leo cum catulis crudelis ovilia vastat, Et pecus omne ferus mactat, manditque trahitque; Haud secus Oswaldus rex stravit ubique phalanges Barbaricas victor gradiens per tela, per hostes, Caedit et inculcat, fugientes atterit alas. |
| 60 | Praevenit Oswaldi sternendo exercitus hostes, Sanguineos campis rivos post terga relinquens, Donec ipse luens cecidit Cadwala nefandus Perfidiae poenas, moriens in strage suorum, Claraque magnifico cessit victoria regi. |
| 61 | Hostibus occisis regnum sanctissimus Oswald Ingreditur, heros veterum condignus avorum. |
| 62 | Vir virtute potens patriae tutator, amator Moribus egregius Christi mandata secutus, Pauperibus largus, parcus sibi, dives in omnes, Iudiciis verax, animi pietate benignus, Excelsus meritis, submissus mente sed ipsa, Hostibus horribilis cunctis iucundus amicis, Ut bello indomitus, sic pacta in pace fidelis. |
| 63 | Invaluit postquam sceptris et culmine regni, Exstruit ecclesias donisque exornat opimis, Vasa ministeriis praestans pretiosa sacratis Argento, gemmis aras vestivit et auro, Serica parietibus tendens velamina sacris, Auri blateolis pulchre distincta coronis, Sanctaque suspendit varias per tecta lucernas, Esset ut in templis coeli stellantis imago, Christicolasque greges duxit devotus in illas, Ut fierent Domino laudes sine fine canentum. |
| 64 | O pietas, o celsa fides! Nam quidquid habebat, Prodigus in Domini gazarum sparsit honorem: Quapropter titulis virtutum claruit, atque Signorum celebri fama est vulgatus ubique, Quae modo per mundum chartis inscripta leguntur Quarum pauca libet lyrico nunc tangere plectro, Et partes cantus calamo currente referre. |
| 65 | Tempore nam quodam praesul sanctissimus [Aedan] Cum rege et populo Paschalia festa peregit, (Eius rex monitis nam omni servivit in actu) Plurima per plateas inopum tunc turba iacebat, A rege stipem rogitans clamore frequenti. |
| 66 | Ingrediens recubat iam et rex simul atque sacerdos, Argentique prius pensantem plurima discum Pondera, cum dapibus statim direxit egenis; Vidit ut hoc praesul, dextram comprehendit, et infit: Incorrupta, precor, maneat manus ista per aevum Quod fuit et factum; sancto nam rege perempto, Gentili gladio praecisam a corpore dextram Stipite suspendunt: veniens rex illius haeres Oswi germanus germani et sanguinis ultor, Arripuit dextram, Bebbamque ferebat in urbem, Argenti condens loculo sub culmine templi, Quod prius ipse Deo statuit sub nomine Petri. |
| 67 | Hactenus integram fore signo est ungula crescens, Flexilis et nervus, viridis caro, forma venusta. |
| 68 | Cuius quanta fides fuerat vel vis meritorum, Post mortem nituit magis ac magis undique signis Namque ubi pro patria pugnans a gente peremptus Pagana cecidit, fiunt de pulvere multa Signa salutifero. |
| 69 | Quidam dum forte viator Egit iter iuxta fuerat qua scamma duelli, Cuius equus subito totis lassescere membris Coeperat et frendens ore spumare cruento, Atque ruens campo volvi moriturus in illo, Inque locum versans venit, qua rex pius Oswald Occubuit quondam, tunc statim corpore sano Exsurgens avide carpebat amoena vireta. |
| 70 | Intellexit eques quidquam praestantius illo Esse loco, titulum ponens equitabat ab inde Hospitium veniens quo tenderat; ecce puella Tabida paralysis gelido languore iacebat, Ultima congeminans miserae suspiria vitae; Cumque domus neptim patris turbata gemebat, Suggerit hospes eam duci quo forte caballus Sanatus fuerat; carroque imposta puella Ducitur, ut iussit, monstrans loca sancta viator, Et sita corpus humi paulum dormivit ibidem, Evigilansque suam persensit adesse salutem. |
| 71 | Inde petivit aquam, faciem sibi lavit, et ipsos Composuit crines, caput et velamine texit, Ductoresque suos alacris deinde secuta est. |
| 72 | Alter iter faciens praefatae per loca pugnae, Ecce loci spatium campo iucundius omni Unius inspexit, viridique venustius herba. |
| 73 | Haec reputat secum: cecidit vir sanctior istic, Arbitror idcirco prodest haec terra saluti. |
| 74 | Atque ligans panno tulerat de pulvere secum, Venit et ad quamdam lassescens vespere villam Plebs epulare; casam villae tunc venit in unam, Qua quoque susceptus veniens intraverat hospes, Pulveris ac pannum posta suspendit in alta. |
| 75 | Contigit ut subito flammis volitantibus altum Ignis edax culmen raperet, nec viribus ullis Exstingui valuit, donec incendia totam Consumpsere domum, nimium res mira sed acta est Pulvere sacratam postam timet igneus ardor Tangere, sed penitus flammis intacta remansit. |
| 76 | Qua virtute quidem visa stupor omnibus ingens Incubuit statim, tunc cognovere, quod ille Pulvis erat sacro regis cum sanguine mixtus Oswaldi, multis fuerat qui causa salutis. |
| 77 | Claruit his signis postquam locus iste peractis, Ecclesiis Christi iucunda et reddita pace, Regis Edelredi regina Osthfrida fidelis, Quae fuit Oswaldi sancti iam filia fratris, Curavit sancti sacris inducere tectis Relliquias patrui, dignoque recondere honore. |
| 78 | Ossibus allatis, stupuit miracula late Accola Lindissae, cernens super illa columnam Ossa viri sancti lumini ad fastigia coeli Luminis aetherei tota fulgescere nocte. |
| 79 | Maior relliquias quas tunc aulaea tegebat; Nam priscis odiis assumere primitus ossa Inque monasterium saevi deferre negantes, Nocte manere foras illa fecere coloni; Sed dum divini viderunt luminis ignem, Quae prius abnuerant, secum retinere rogabant; Maneque sarcophago condentes lota parato, Ecclesiae tulerant magno sub culmen honore, Divitias terris curantes condere vivas. |
| 80 | In quo multa loco fiunt nunc usque patroni Ob meritum tanti in languentes dona salutis, Sanctae si fidei virtus comitatur eosdem. |
| 81 | E quibus hoc unum properanti tangere plectro Sufficit, ut credas devotus caetera, lector; Febre puer quidam iacuit per tempora longa, Coenobio languens citius moriturus in illo. |
| 82 | Ecce die quadam miser ad loca sancta sepulcri Ducitur, Oswaldi meritis ne tangeret illum Febris acerba, fides nam praecipit omne quod orat: Credidit ut languens ad sua tecta cucurrit Corpore sanato properans et pectore laeto, Morbida nec audet plus illum tangere febris. |
| 83 | Postea rex felix ornaverat Offa sepulcrum Argento, gemmis, auro, multoque decore, Ut decus et specimen tumbae per saecla maneret, Praemia pro modico sumpturus magna labore. |
| 84 | Nec non terra micat coelestibus inclyta signis, Corporis, ut dixi, quae sancti lota lavacro est, Sumpsit et effectum vincendi tela maligni Daemonis et sanos vexatis reddere sensus. |
| 85 | Abbatissa quidem quaedam loca sancta videre Advenit, sese et meritis committere sancti. |
| 86 | Iamque domum rediens tulerat de pulvere terrae Ablutis sacram quae ex ossibus hauserat undam; Tempore transacto veniebat hospes ad illam, Daemone qui fuerat nocturnis saepius horis Vexari solitus: clamoribus, ecce repente Coeperat horrendis frendens loca lata replere, Morsibus et furens semet lacerare nefandis. |
| 87 | Et cum nullus eum potuit constringere vinclis, Vel miseri saevos flagris compescere motus, Haec abbatissae quidam narrare cucurrit. |
| 88 | Illa videns miseros motus, vocesque furentis, Iusserat afferri sacro cum pulvere capsam. |
| 89 | Et cum virgo ferens veniebat, et atria tecti Intraret, subito tacuit furiosus, et omnes Composuit motus, somno quasi membra dedisset. |
| 90 | Quisque rei astantes spectabant exitus esset. |
| 91 | Post horae spatium vexatus, et ipse resedit, Suspirans graviter, sanus tum sensibus, inquit, Redditus, et vaguas fugit vagus hostis in auras. |
| 92 | Mirantur cuncti stupidis hinc inde loquelis, Incolumem subito cernentes corpore toto, Ossibus et nervis, nec non et mente vigentem; Inquirunt subitae causam mirando salutis, Qui respondit ovans: « Ut venit virgo locellum Portans, et pedibus tetigit haec atria, statim Discessere procul, qui me torquere solebant Daemones, ut fugiunt veniente luce tenebrae. |
| 93 | » Cui portanda data est secum pars pulveris almi; Ac post talis ei fuerat vexatio nunquam. |
| 94 | Te quoque sancta, potens virtutibus, inclyta multis Crux veneranda canam, nequeam si promere dignos Laude tua versus. |
| 95 | Reparasti perdita pridem, Nunc iterum per te cedit victoria regi Oswaldo, ut quondam paucae cecinere camenae. |
| 96 | Exin mirificis fulsit tua gloria signis; Ad te tota fide famosa Britannia currit, Quaerere pro variis sibimet medicamina morbis. |
| 97 | Et spe ad te etiam venientem fallere nescis; Namque salutis opes redeuntes saepe reportant. |
| 98 | Non ego ruricula possum percurrere plectro Omnia, multoties quae per te signa geruntur, Et pecora atque homines, etiam iuvenesque senesque; Denique praecisae de te ducuntur ubique Particulae, per quas fiunt pia dona salutis. |
| 99 | Sufficit e cunctis hoc solum dicere signum: Frater erat quidam casu confractus acerbo, Infractique dolens penitus gemit ossa lacerti. |
| 100 | Cumque dolor nimius succreverat et tumor ardens Pectoris ingeminat lacrymans suspiria fessi, De cruce cui quidam veteres iam vespere muscos Attulit, in gremium sibimet quos proiicit aeger: Cumque iret cubitum oblitus deponere muscum, Nescius in gremio somno praeventus habebat; Evigilans medio morbosus tempore noctis, Ecce aliquid gelidi lateri sibi sensit adesse, Admotaque manu sanum se forte fuisse Repperit, atque nihil fractura sensit ab illa. |
| 101 | Inclyta fama viri, nec solum iure Britannos Illustrat populos, trans insuper aequora ponti, Aspersit radios, quibus et Germania fulsit: E quibus et quaedam populosa Hibernia sensit. |
| 102 | Sed nobis signum vero inter multa relatu Hoc narrare placet; dirae dum tempore pestis, Aequoreos populos lata quae clade peremit, Scotorum genere scholasticus acer in arte, Hoc fuerat morbo patria percussus in illa, Librorum studio doctus, sed nulla futurae Cura fuit misero vitae, sibi cumque videret Mortis adesse diem, magno trepidare timore Coeperat, ob merita scelerum, ne ad tartara dira Mortuus inferni raperetur, voce gementi Alloquitur socium: « Frater, mihi mortis amarae Articulus properat, citiusque ad tartara ducar, Perpetuae mortis, quia iam non tempore parvo Criminibus tantum penitus servire solebam. |
| 103 | Proh dolor! haec propter novi feralia flammis Tartara parta mihi. |
| 104 | Totis mihi sensibus est hinc, Si velit Omnipotens misero concedere vitam, Viribus annisis mores mutare malignos. |
| 105 | Nec tamen esse mei meriti scio vivere tantum, Ni mihi concedat vitae modo munus amatae Sanctorum meritis miserantis gratia Christi. |
| 106 | Audivi quondam celebri rumore referri Oswaldi regis laudes virtutibus amplas. |
| 107 | Tu quia de genere es Saxonum collega natus, Forsan habes eius quidquam modo relliquiarum? » Cui socius statim fidam profatur in aurem: « Pars inventa sacri est mecum de stipite ligni, Infixum fuerat caput occisi illius in quo; Et si firma tenes fidei tu pectora, credens Per tanti pietas meritum divina patroni Huius adhuc vitae donat tibi tempora longa; Insuper aeternae praestabit gaudia forsan. |
| 108 | » Nec mora, quin toto dixit se credere corde. |
| 109 | Tum benedixit aquam socius, partemque sacrati Roboris immittens aegro dedit atque bibendam. |
| 110 | Qui mox convaluit, mortique ereptus ab illa est. |
| 111 | Ex hinc incolumis multo iam tempore vixit, Ad Dominumque suam vitam converterat omnem Magnificasque Deo laudes referebat ubique, Et Domini famulum magno celebrabat honore. |
| 112 | Sanctus ter ternis Oswald feliciter annis Imperio postquam regnorum rexit habenas, Ipse ( sic ) quas retinet famosa Britannia gentes, Divisis linguis, populis per nomina patrum; Atque annos postquam ter denos vixit et octo, Augustas sacra Nonas iam morte dicavit; Ascendit meritis coelestia regna coruscis, Oswi germano terrestria regna relinquens. |
| 113 | Interea obtinuit multo iam sceptra labore Principio, propriae rector novus Osui gentis; Impugnatus enim fuerat hinc inde vicissim Saepius externis praedantibus undique fines. |
| 114 | Insuper a propriis perpessus bella propinquis, Qui crudele manu lacerabant viscera regni, Cognato implentes sceleratas sanguine dextras; Nec metuunt patrias gentilia castra per urbes, Invidia cogente fera, deducere; vel sic Viribus externis conantes sternere regem. |
| 115 | Cui fuit ante alios primis infestus ab annis Hostis rex Pendan, fortis virtute doloque, Occisor fratris, regni et vastator acerbus; Qui ter dena sibi conduxit millia bella, Ter denosque duces totidem deducere turmas Disposuit, quorum certus fuit usus in armis. |
| 116 | Hac vastare manu veniensque evertere regnum, Moenia destruxit, homines mucrone peremit. |
| 117 | Imbribus exundans torrens ceu montibus altis Sternit agros, segetesque rapit sylvasque recidit; Sic dux ipse ferox devastans omnia pressit, Dans simul in pessum pueros, iuvenesque senesque. |
| 118 | Nullus eum sexus, vel nulla retraxerat aetas Ad pietatis opus; nullo quia iure pepercit. |
| 119 | Sed rector, cui cura fuit defendere gentem, Seque suosque simul Christi tutarier armis, Legit et ipse viros fortes, atque agmina tanta, Venerat haud trepido contra rex pectore promptus, Milite cum raro, primo sed nomen Olympi Fletibus et votis constanti corde poposcit. |
| 120 | His actis etiam hostiles ut vidit ubique Innumeras acies latis discurrere campis, Has contra opposuit parvum licet impiger agmen, Millia trina ciens tantum, sed prompta duello Nec mora, quin mediis se immiserat hostibus audax, Proturbans acies, Christi testudine fretus. |
| 121 | Mox timor impactas populorum dispulit alas, Qui pugnae immemores, armis telisque relictis, Tuta fugae petiere loca, et sua signa revellunt. |
| 122 | Pallantum cuneos victor rex caedit ubique, Horrisona increpitans fugientes voce phalangas. |
| 123 | Arma cruore natant, mutantur sanguine fontes; Fugit et ipse simul, tanta vix clade coactus Dux Pendan, cernens caedes stragesque suorum: Nec tamen evaluit fugiens evadere mortem, Sed gladio cecidit victrici occisus et ille. |
| 124 | Curritur ad praedam passim, et laus digna Tonanti Redditur aeterno, semper qui liberat omnes In se sperantes clemens, et salvat ubique. |
| 125 | Hoc erat hoc etiam multis satis utile bellum: Namque suam gentem rex hostibus eruit acris, Merciorum fidei sceptris et subdidit almis, Sacrato faciens baptismatis amne lavari; Perque illum, donante Deo, ditatur uterque Magnifico populus coelestis munere doni; Ille haeres patriae factus, hic civis Olympi. |
| 126 | Ambo gentiles gemino micuere triumpho, Daemonis ille iugo, terreno hic hoste solutus. |
| 127 | Plurima continuis domuit post regna triumphis Oswi, nobiliter patrias et rexit habenas, Aequoreasque sibi gentes hinc inde subegit, Has terrore premes, illas mucrone coercens, Victrices aquilas per regna ferebat ubique. |
| 128 | Legibus ille etiam fuerat iustissimus aequis, Invictus bellis, nec non in pace fidelis. |
| 129 | Donorum largus miseris, pius, omnibus aequus; Imperium retinens septenos nam quater annos, Compositis rebus felix in pace quievit, Egfredo tradens proprio diademata nato, Egfredo moriens regalia sceptra relinquens. |
| 130 | Tempore nam micuit Wilfridus episcopus illo, Quem Deus omnipotens infudit luce superna, Errorum tetricas terris ut pelleret umbras, Per loca perpetuae quapropter multa salutis Gentibus et populis doctrinae lumina sparsit. |
| 131 | Illius australis studio Saxonia Christum Credidit, et claro perfusa est lampade vitae. |
| 132 | Nec solum populos animae de morte maligna Illos antistes doctrinis eruit almis, Sed nece de praesente simul salvavit eosdem. |
| 133 | Tempore contiguis illo nam sub tribus annis Non ros, non imber sitientes irrigat agros. |
| 134 | Arida flammigeris tabescit terra sub astris, Et victum pariter hominique feraeque negabat. |
| 135 | Atque famem sequitur morientum cladis acervus, Praecipitesque ruunt multi de rupibus altis. |
| 136 | Ast alii rapidis sese mersere sub undis, Ut sibi praeriperet longum cita mors cruciatum. |
| 137 | Ipsa namque die, quo gens susceperat illa, Doctrinis imbuta sacris, baptismatis undam, Descendit pluvia, et telluribus aura serena, Et terrae rediit specimen viridantibus arvis, Florigero campi montesque ornantur amictu: Frugifer agricolis laetantibus inditur annus, Inque Deum carnes cunctorum cordaque vivum Exsultaverunt, (cecinit sicut antea David) Certius aeternis inhiantes pectore donis, Quo sumpsere prius sibimet terrena per illum. |
| 138 | Hic quoque compulsus Romam properabat adire, Sed prius est ventis Fresonum vectus in oras, Atque ibi mox populi convertit millia Christo, Plurima perpetuae demonstrans dona salutis. |
| 139 | Et quocunque pedem movit, pia semina sevit, Pectora perfundens arentia rore superno, Inclyta coelesti complevit et horrea fructu, Et celebri fama laeto laudatur in orbe. |
| 140 | Dum pius illud iter gestit complere sacerdos, Ecce repente fuit morbo perculsus acerbo, Perque dies multos valido crescente dolore, Venit ad extremum confecto corpore finem, Bis binosque dies sensu sine corporis omni Exanimis iacuit pene, et spiraminis extors, Voce carens, membrisque stupens, in pectore tantum Frigida vix tenui duxit suspiria flatu. |
| 141 | Discipuli socii stabant hinc inde gementes, Lugentesque sui funus lacrymabile Patris. |
| 142 | Ecce! die quinta subito Pater ipse resedit, Atque levans oculos, socios conspexit et infit: « Quid iuvat atroci tantum indulgere dolori; Cui vult omnipotens poterit mitescere iudex, Extremamque novum vitam convertere in ortum. |
| 143 | Namque suum clemens legatum misit ab astris, Qui steterat niveo nimium praeclarus amictu, Et mihi flammigero praedixit talia vultu: Me pius Altithronus Michaelem misit Olympo, Dicere, quod morbo nunc confortaberis isto, Pro meritis sanctae Matris precibusque Mariae, Quae gemitus, lacrymas, sociorum et vota tuorum Auribus e solio coelesti audivit apertis, Deposcens tibimet vitam simul atque salutem. |
| 144 | Esto tamen quarto veniente paratus in anno, Ipse ego tunc iterum veniam te visere, nam tu Tempore tranquillo patriae morieris in oris. |
| 145 | » Angelicos sequitur monitus mox vita salusque, Nec non expletos post quattuor exitus annos, Praesulis egregii praedicto est fine secutus. |
| 146 | Sic et in ecclesia, quam Petri erexit honore, Hripensi est positus, felix in pace sepultus. |
| 147 | Vir quoque temporibus sanctus fulgebat in illis, Angelicam Cuthbertus agens in corpore vitam, Qui fuit a puero signis insignis apertis, Moribus et meritis statim succrevit honestis; Atque manens monachus primaevo tempore clarus Doctor apostolicus fuit, hinc et presbyter almus, Et loca fructiferis replens inculta viretis, Fontibus aeternis sitientia prata rigabat; Divina et cunctos formans virtute sequaces, Dogmatis aetherei radios spargebat ubique, Discutiens tenebras errorum, luce serena. |
| 148 | Est locus Oceano dictus cognomine Farne, Insula fontis inops, frugis et arboris expers; Hanc petit intrepidus Christi bellator opimus, Contemplativos cupiens et carpere flores - Ipse Deo soli solus servire sategit, Ne mundanus honor mentem mutaret alacrem. |
| 149 | Hic Eremita sacer non parvo tempore vixit, Saepius angelicis felix affatibus usus, Toxica mortiferi vincebat tela draconis. |
| 150 | Attamen abstractus multis rogitantibus inde, Tandem consensit secretam linquere sedem, Pontificisque gradum, populis et rege coactus, Quandoque suscepit cunctis orantibus illum; Nobiliter binis digne quem rexit in annis, Plurima conquirens animarum lucra Tonanti, Et bene commissum sibimet servavit ovile, Ne lupus insidians Christi deroderet agnos. |
| 151 | Sed mox mundani culmen vitavit honoris, Ipse petens iterum soliti secreta cubilis; Atque ibi praesentis spectaverat ultima vitae, Quaeque Dei famuli sacrata est insula morte. |
| 152 | Nam locus ille nitet signis hucusque coruscis, Ex quo pontificis linquens ergastula carnis Spiritus alta petens scandit super astra polorum Nec non et claris fiunt miracula rebus, Facta loco sacrum pausat quo corpus humatum, Cuius tota fuit coelestibus inclyta signis, Usque diem mortis, primaevo tempore vita. |
| 153 | Omnia quae dudum praeclarus Beda sacerdos Prosaice primum scripsit sermone magister, Et post heroico cecinit miracula versu. |
| 154 | Qualiter angelicos monitus medicina secuta est, Dum tumor in tenero succrevit corpore fervens. |
| 155 | Aut quomodo ipse puer ventis per caerula puppes Iactatas precibus revocabat ab aequore quinas. |
| 156 | Qualiter aut animam ferri super astra videbat Praesulis Aedani, teneros dum pasceret agnos. |
| 157 | Coelicolam quomodo terreno pane fovere Dum cuperet, meruit coelestes sumere ab illo. |
| 158 | Ut belluae gelidum villo flatuque fovebant, Cernentem fratrem morbo culpaque relaxat. |
| 159 | Utque precando famem proiectus ab aequore nautis Abstulit, et certum praedixit adesse serenum. |
| 160 | Aut quomodo ex aquila delato pisce cibandum Se sociumque suum praedixit, et est ita factum. |
| 161 | Aut quomodo ardentes avertit ab aedibus ignes, Incumbens precibus, iuvenum quos dextra nequibat. |
| 162 | Daemoniaca quidem vel qualiter uxor ab illo Sit sanata, prius quam tecta rogantis inisset. |
| 163 | Daemones aut quomodo sanctus de Farne malignos Expulerit, iuxta faciens sibi tecta manendi. |
| 164 | Ex sicco ut liquidam poduxit cespite lympham, Quae ad votum Patris praestabat in ore saporem. |
| 165 | Qualiter ipse sibi messem sevisset in agro, Et volucres verbo tantum pepulisset ab illa - Ut mare cum belvis sancto servire solebat. |
| 166 | Plurima veridico praedixit et ore futura, De se, deque aliis, quae praescius ante videbat. |
| 167 | Qualiter uxori comitis, cui miserat undam Sacram, restituit depulsa peste salutem. |
| 168 | Chrismate sic quamdam sanaverat ipse perunctam A morbo lateris capitisque dolore puellam. |
| 169 | Ut benedictus item delatus panis ab illo Immissis lymphis quemdam sanaverat aegrum. |
| 170 | Qualiter aut iuvenem moriturum forte viator Repperit, orando cui reddidit ipse salutem. |
| 171 | Ut pius atque Pater, morbo vastante Britannos, Praedixit matri natique domusque salutem. |
| 172 | Qualiter aut animam pastoris ab arbore lapsi Angelicos coelo coetus inferre videret Atque suum aegrotans curaverat ipse ministrum, Profluvii ventris fuerat qui tabe gravatus. |
| 173 | Qualiter undecimo post mortem corpus in anno Integrum fuerat tota cum veste repertum. |
| 174 | Daemoniacus homo, supra quem funditur unda, Sanatur, sacros Patris quae laverat artus. |
| 175 | Aegra trahens quidam suspiria qualiter orans Illius ad tumulum morbo sanatus ab illo est. |
| 176 | Languidus utque oculis tangens oraria vasis, Illius ex visu dolor et caligo recessit. |
| 177 | Calceamenta Patris resoluto corpore quidam Induit, et sanis perrexit gressibus inde. |
| 178 | Qualiter infirmi curentur tegmine, sub quo Spiritus astra petit sancti terrena relinquens. |
| 179 | Haec breviter tetigi, ne tota tacere viderer Inclyta rurali perstringens carmine gesta. |
| 180 | Haec quoniam cecinit plenis cum versibus olim Praeclarus nitido Beda sermone magister; Ni praevenisset nostras prius ipse camenas, Inciperem lyricas omnes extendere fibras. |
| 181 | Non Pana rogitans, Phoebi nec numen inane, Sed tua cum toto suffragia corde precarer, Ut mihi rorifluam donares, Christe, loquelam, Ad narranda pii digne praeconia Patris. |
| 182 | Belliger Egfridus postquam hinc inde triumphos Gesserat, et gentes domuit sub marte feroces, Accepit sponsam Adiltrudam nomine dictam, Nobilium genitam regali stirpe parentum, Nobilior longe casta quae mente manebat. |
| 183 | Nam licet illa foret thalamo coniuncta superbo, Regia bissenos pariter iam sponsa per annos, Intemerata tamen permansit virgo per aevum, Inter iura thori vincens incendia carnis. |
| 184 | Virginis alma fides, regis patientia mira! Vincitur hic precibus, sed amore Tonantis et illa; Ambo sacris fidei ferventes ignibus intus, Permansere simul coniux cum coniuge casti. |
| 185 | Quamque integra foret vivens in corpore virgo, Post mortem Dominus signis patefecit apertis; Nam caro sex denos etiam tumulata per annos, Incorrupta quidem tota cum veste reperta est. |
| 186 | Corpus erat vegetum nervis et flexile totum, Et facies rutilo fulgebat sancta decore. |
| 187 | Et quod iure magis multum mirabile dictu est Ante dies mortis binos in corpore vulnus, Quod medicus fecit nimio cogente timore, Apparet sanum, tenuissima visa cicatrix, Ulceris obtendens veteris vestigia tantum. |
| 188 | Vestis item, sacros quae texit virginis artus, Expulit atrocem de obsessis saepe chelydrum. |
| 189 | Nec non tumba prior, tenuit quae virginis almae Sacrosancta sinu sub terris membra recepta, Exstiterat multis optatae causa salutis, Atque aegris oculis praestaverat ipsa medelam. |
| 190 | Istius ergo sacrae praedictus Beda puellae In laudem fecit praeclaris versibus hymnum, Quapropter tetigi parcis haec pauca libellis, Ut pote commemorans veteris proverbia dicti, Tu ne forte feras in silvam ligna viator. |
| 191 | Tunc quoque forte fuit quiddam memorabile gestum, Aestimo quod multis prodesse legentibus ista, Si tamen haec quisquam reputabit digna legendo. |
| 192 | Exstinctus regis frater fuit Aelfwine bello, In quo miles item quidam prostratus in armis Nobilis occubuit crudeli strage peremptus, Exanimisque diem duxit cum nocte sequenti; Qui tamen, exstinctos anima redeunte per artus, Redditus est vitae, et sumpta virtute valescens, Atque ligans sibimet refluentia vulnera, festo Coepit abire gradu, sed captus ab hostibus, atque Ad comitem quemdam reflexo est calle reductus; Cui comes instituit de se narrare quis esset, Ille tamen metuit clara se stirpe fateri Progenitum, dicens: Pauper sum et rusticus unus, Atque maritali vivebam iure ligatus. |
| 193 | Quem comes accipiens primo curare sategit; Ne tamen aufugeret, vinciri iussit; at ille Vinciri nunquam potuit, nam cuncta resolvi Vincula sponte sua mirando more solebant. |
| 194 | Haec dum cernebant stupefactis mentibus hostes, Artibus ex magicis seu scriptis esse putantes, Saepius addebant priscis nova vincula vinclis. |
| 195 | Hoc comes admirans secrete convocat illum, Et cur non posset vinciri, inquirit ab illo, An prius aut magicas didicisset forsitan artes? Nosse nihil studiis se ex talibus ille fatetur. |
| 196 | Est mihi sed frater devoti pectoris, inquit, Quem scio, quod Christo pro me solemnia cantat Missarum, quoniam me putat esse peremptum. |
| 197 | Et si forte animam nunc altera vita teneret, Illius illa preces propter missasque frequentes Libera, credo, foret, poenasque evaderet omnes. |
| 198 | Tunc cognovit eum responsis ille receptis Dux fore praeclara genitum de stirpe parentum; Et quamvis sibimet visus sit iure necandus, Eripit hunc morti, cuidam sed vendidit illum, Qui quoque tentat eum diris vincire catenis, Nec potuit, quoniam praedicto more solutus, Liber ab impositis remanebat corpore vinclis, Saepius haec equidem sed praestitit hora diei Tertia, qua frater missarum dona solebat Corde offerre pio; Dominus dum talia cernit Mira, facultatem dat ei sese redimendi. |
| 199 | Liber et ille redit pretii sub iure redemptus, Atque domum repetens narraverat omnia fratri, Sed referente illo cognovit tempora frater Illa, quibus vinclis resolutum se referebat, Haec eadem fieri, quibus et solemnia semper Missarum celebrasse Deo sese recolebat. |
| 200 | Praefuit Egfridus regno feliciter annis Ter quinis faciens victricia bella, quousque Agminibus missis animo trans aequora saevo, Praecipiens gentes Scotorum caede cruenta Vastare innocuas, Anglis et semper amicas, Mox adversus eum Pictis bellantibus, ipse Occubuit victus misera cum clade suorum, Imperii linquens Altfrido regmina fratri, Qui sacris fuerat studiis imbutus ab annis Aetatis primae, valido sermone sophista, Acer et ingenio, idem rex simul atque magister. |
| 201 | Praefuit Ecclesiae venerandus Bosa sacerdos, Condignis gradui meritis tunc temporis alto, Vir monachus, praesul, doctor moderatus, honestus, Quem divina sacris virtutum gratia sertis Compserat, et multis fecit fulgescere donis. |
| 202 | Plurima quapropter congessit lucra Tonanti, Retia mundanas immittens sacra per undas, Aequoreas Christo praedas ad littora traxit. |
| 203 | Vir sine fraude bonus, dives pietate superna, Inque domo Domini fulsit ceu lucifer ardens. |
| 204 | Hic Pater Ecclesiae cultum decoravit, et illam Moribus a plebis penitus secernit; et uni Deservire Deo statuit, simul omnibus horis. |
| 205 | Ut lyra continuo resonaret mystica plectro, Aethereas Domini decantans laudibus odas. |
| 206 | Vox humana quidem superum pulsaret Olympum, Omnia dispensans alternis tempora causis, Lectio nunc fieret, sed nunc oratio sacra, Quisque Dei laudes praeferret corporis usu. |
| 207 | Iusserat hunc raptim complere negotia carnis, Omnibus ut fieret parvus sopor, esca sub actu. |
| 208 | Non terras, victusque, domus, nummismata, vestes, Nec quidquam proprium sibimet iam vindicet ullus; Omnia sed cunctis fierent communia semper. |
| 209 | Qui terrena sibi, + coelorum vel petit haeres, Gaudia, + qui cunctis fieret communia regni. |
| 210 | Hic pius antistes magnis virtutibus huius Implevit postquam praesentis tempora vitae, Transit in aetheream laetus feliciter aulam. |
| 211 | Visio temporibus memorabilis acta sub isdem, Ut reor in nostro sic erit si carmine scripta, Proderit aeterna multis de morte vocandis, Posset ut ergo animas vitiis sanare peremptas. |
| 212 | Mortuus, ecce diu surrexit corpore quidam, Multaque quae vidit memoratu digna ferebat, E quibus hic nostris addemus pauca camenis. |
| 213 | Ergo domum propriam communi in plebe maritus, Atque suam rexit iusto moderamine vitam, Qui post tactus erat morbo iam carnis acerbo, Perque dies multos, valido crescente dolore, Infirmus recubans extrema pericula duxit; Mortuus ac tandem primo sub tempore noctis, Eius in extrema respirans parte revixit, Atque resurgendo cunctos simul inde fugavit Funeris exsequias peragentes nocte sub ipsa. |
| 214 | Plus sed amore vigens coniux ibi sola remansit, Quam nimium pavidam rediens a morte maritus Coeperat hortari, reliquis fugientibus illinc: « Quae mihi fida satis remanes ex omnibus, inquit, Te rogo, ne metuas nunc me, dulcissima coniux, Vivo equidem, vere surrexi a morte remissus, Sed mihi longe aliter nunc altera vita sequenda est, Gaudia vel luxus meme damnare necesse est. |
| 215 | » Nec mora, divitiis mox omnibus ille relictis, Iura monasterii devoto est corde secutus, Atque ibi tam duro domuit sub pondere corpus, Ut facile ex vita possent cognoscere cuncti, Quae vel quanta prius ductus de corpore crevit. |
| 216 | Isto namque modo quae vidit ferre solebat. |
| 217 | « Splendidus, inquit, erat, qui me de corpore duxit, Et contra aestivum solis processimus ortum, Quo ad latam vallem devenimus atque profundam, Cuius in oblongum extensa est sine fine vorago, Quae latus horrendum flammis ferventibus urunt, Atque aliud habuit glaciali grandine plenum; Haec animabus erat hominum hinc inde repleta, Quae nimis exustae dum flammas ferre nequibant, Frigoris in medium misere mox prosiliebant, Cumque ibi nec poterant requiem reperire, vicissim Flammivomum flentes iterum ferebantur in ignem. |
| 218 | Haec cernens mecum meditabar, forte quod esset Poena infernalis, quam saepe audire solebam. |
| 219 | Ductor et ille mihi meditanti talia dixit: Non, ut ipse putas, isthic infernus habetur. |
| 220 | Cumque haec aspicerem, pavidum me duxit in ante. |
| 221 | Tunc subito vidi tenebris loca cuncta repleri, Intrantesque illas densatae noctis imago Nos circa incubuit, nec quidquam cernere praeter Ductoris speciem potui vestesque nitentes. |
| 222 | Et sic ingressi sola sub nocte per umbras, Ecce repente globi flammarum valde tetrarum Sicuti de puteo surgunt iterumque residunt; Tunc aberat subito ductor solusque remansi, In mediis positus trepidus stupidusque tenebris. |
| 223 | Cumque globi flammae peterent alta, atque vicissim Motibus alternis repetebant ima barathri, Omnia flammarum fastigia cerno repleri Spiritibus hominum miseris, qui more favillae Cum flammis pariter scandebant, atque cadebant, Sed nimius fetor late loca cuncta replebat. |
| 224 | Longius haec cernens circumstetit undique terror, Ut pote quid facerem, possem quo vertere gressum Inscius, aut misero qui finis forte maneret. |
| 225 | Audio tum subito sonitum post terga gementum, Nec non ceu vulgi capto super hoste cachinnum; Qui prope dum veniunt hostes agnosco malignos, Ad poenas animas ululantes quinque trahentes, Cum quibus in medii descendunt ima barathri. |
| 226 | Flammivomo e puteo quidam deinde maligni Daemones ascendunt, oculis flammantibus, atque Me circumsteterant, putidum de naribus ignem Oreque spirantes ignitis, meque minantur Prendere forcipibus; nec me contingere tantum Iam poterant, quamvis multum terrere valerent. |
| 227 | Tunc ego conclusus tenebris et ab hoste coactus, Circumspexi oculis, aliquid si forte veniret Auxilii, quo iam salvarer ab hoste cruento. |
| 228 | Tunc mihi post tergum fulsit quasi stella per umbras, Quae magis accrescens properansque fugaverat hostes, Dux erat ille meus veniens cum luce repente, Cuius in adventu fugerunt daemones atri. |
| 229 | Hinc convertit iter brumalem solis ad ortum, Noctique ereptum nitidas me duxit in auras. |
| 230 | Ante ubi nos murus subito comparuit ingens, Qui sine fine sui sic visus longus et altus, Nullus ut extenso videretur terminus illi. |
| 231 | Sed prope dum venimus, quo, quali nescio certe Ordine, nos fuimus stantes in culmine muri. |
| 232 | Ecce ibi campus erat magnus pulcherrimus atque, Cuius tantus erat fragrantis nitor odoris, A me fetorem mox ut depelleret omnem: Et lux tanta sacrum perfuderat undique campum, Vinceret ut lucem solis simul atque diei. |
| 233 | In his ergo locis laetas habitare videbam Sanctorum turmas, sedesque tenere beatas. |
| 234 | Haec ego conspiciens mecum meditabar, an essent Regna superna poli cunctis promissa beatis. |
| 235 | Haec mihi volventi respondit ductor, et infit: Non, sicut ipse putas, isthic sunt regna polorum. |
| 236 | Fulget in ante novae maior mihi gratia lucis, Quae nimio superat lucem fulgore priorem, Nam tunc illa prior vere tenuissima visa est. |
| 237 | Vox quoque cantantum resonat dulcissima ibidem, Et cum luce fuit miri fragrantia odoris, Ut mihi propter eam parvissima prima putata est. |
| 238 | Quo nos dum laetus sperarem intrare, repente Substitit ipse meus ductor gressumque retorquet, Meque via, per quam nos venimus, inde reduxit, Intrantesque iterum campi loca pulchra prioris, Omnia quae vidi, si scirem forte, requirit: Nescio cui dixi, statimque haec addidit ille: Vidisti vallem flammis et frigore plenam, In qua nunc animae poenis purgantur acerbis, Ac redeunt iterum purgatae ad praemia vitae. |
| 239 | At vero puteus putidum qui eructuat ignem, Est os inferni, ruerit nam quisquis in illum Forte semet, nunquam post haec salvabitur inde. |
| 240 | Floriger iste locus, quem possidet alba iuventus, Est requies in qua spectant coelestia regna, Qui bona gesserunt, quamvis ex parte minus, quam Postulat alma fides: nam qui perfectus ubique est, Ut moritur, statim coeli penetrabit in aulam. |
| 241 | Pertinet ad cuius vicinia fulgidus ille Luce locus nimia, miri quoque plenus odoris, De quo cantantum suavissima vox resonabat. |
| 242 | Tu quia nunc iterum debes assumere corpus, Atque homines inter, moritura vivere vita, Corrige, quaeso, tuos mores et verba vel actus, Ut tua in his sancta reputetur mansio turmis. |
| 243 | Haec ubi dicebat, quomodo sed scire nequivi, Indutum proprio statim me corpore vidi. |
| 244 | » Nec gens clarorum genitrix haec nostra virorum, Quos genuit, soli sibimet tunc ipsa tenebat Intra forte sui concludens viscera regni, Sed procul ex illis multos trans aequora misit, Gentibus ut reliquis praeferrent semina vitae. |
| 245 | E quibus ille fuit dictus cognomine Sanctus Egberet antistes, primis aetatis in annis Qui liquerat patriam patriae coelestis amore, Et peregrina petens Scotis iam maxima vitae Tunc exempla dabat doctrinae lampade fulgens, Actibus instituens, verbis quoscunque docebat, Pauperibus largus, sibimet sed semper egenus. |
| 246 | Sic bonus egregiae duxit moderamina vitae, Usque diem mortis clara pietate coruscans. |
| 247 | Cui fuerat socius meritis et moribus aptus, Et comes exsilii Wibert praeclarus in omni Relligione satis, sed post divisus ab illo Theoricam solus vitam districtus agebat. |
| 248 | Inde suae gentis monachis construxit ovile Egregium, vitae meritis et moribus illud Exornans ovibus Christi studiosus alendis, Ipse per angustam quas recto tramite callem Duxit ad aetherei devotus pascua regni. |
| 249 | Claruit idcirco signis, et more prophetae, Multa futura videns mansit praeclarus ubique, Postea coelestis penetravit gaudia vitae. |
| 250 | Ast alii ratibus vecti trans aequor Eoum Paganum petiere solum, qua verba salutis Spargere tentabant in agrestia corda serendo. |
| 251 | Ut fuit egregius Wilbrordus episcopus ille, Plurima qui populi Fresonum millia Christo Lucratus monitis fuerat coelestibus, atque Pontificale decus multis ornavit in annis, Ecclesiasque Deo plures construxit ibidem, Presbyteros in eis statuens, verbique ministros, Omnia perficiens felix in pace quievit. |
| 252 | Illius ecce duo fuerant exempla secuti Presbyteri, nimio accensi fervore fidei; Nominis unius Herwaldus uterque vocatus. |
| 253 | Par opus ambobus vitae sed et exitus unus. |
| 254 | Albus hic, ille niger, distantia sola capillis; At niger in libris fuerat studiosior albo. |
| 255 | Ergo hi Saxonum paganae compita plebis Intrabant, aliquos si Christo acquirere possent; Sed dum forte novos mores habitusque fidei Agnoscunt miseri, metuunt ne funditus omnis Iam caderet citius veterum cultura deorum. |
| 256 | Hos subito raptos crudeli morte necarunt: Album sed trucidant statim mucrone cruento, Longa sed exquirunt duro tormenta nigello, Atque peremptorum Rheni sub fluminis undas Corpora proiiciunt, quae sed mox ordine miro Contra praevalidos ferebantur fluminis ictus, Millia et usque suos socios undana natabant. |
| 257 | Ast quocunque loco veniebant corpora nocte, Maximus hinc lucis radius super astra refulsit. |
| 258 | Lumen et hoc illi, qui sanctos ante necabant, Aspiciunt omni semper fulgescere nocte. |
| 259 | Alter ab his noctu sociorum visus at uni est, Corpora, cui dixit, statim reperire potestis Nostra, ubi de coelis lucem radiare videtis. |
| 260 | Visio tunc socios talis nec illa fefellit, Corpora namque locis sic sunt inventa sub isdem, Martyribusque piis digno conduntur honore. |
| 261 | Ast alii atque alii praefata ex gente ministri Sermonis fuerant illis in partibus orbis. |
| 262 | E quibus egregii Suidbert Viraque sacerdos Temporibus fulsere suis, qui culmine clari Virtutum fuerant, nostro quos carmine cunctos Tangere non libuit. |
| 263 | Nunc namque revertere Musam Urbis ad Euboricae fas est, procul unde recessit, Pontifices summos; seriemque relinquere regum, Qui post Aldfridum variarunt tempora regni, Imperio functum denis simul atque novenis Orbibus annorum, qui post sub tempore pacis Appositus patribus suprema sorte quievit. |
| 264 | Interea Bosa felicia regna petente Accipit Ecclesiae regimen clarissimus ille Vir pietate, fide, meritis et mente Ioannes, Pontificalis apex, priscorum formula Patrum. |
| 265 | Flumina doctrinae fundens e pectore puro, E quibus intente vivacia prata rigavit; Quem virtutis honor signis comitatur apertis, Quorum pauca libet nostris memorare camenis. |
| 266 | Dum Pater ipse pius ieiunia sancta gerebat, Parvula septa viris repetit comitatus honestis; Posset ut aethereos animo decerpere flores, Et Domino propriae decimas persolvere vitae, E queis divitias coelo reperiret opimas. |
| 267 | Intrans ergo locum districtis usibus aptum, Tunc inopes iussit per proxima compita quaeri, Per se pauperibus victum ut deferret egenis. |
| 268 | Tunc aeger iuvenis mutusque adducitur illi, Promere qui nullis poterat iam verba loquelis, Cui caput horribili fuerat scabrigine tectum, Et pro crine cutis maculis vestita remansit, Huic pius antistes casulam congessit egeno, In qua susciperet stipem miser ille suetam. |
| 269 | Postque dies septem transacti temporis illum Iusserat adduci, mutamque ostendere linguam; Cui crucis impressit sanctae signando figuram, Atque diu tacitam iussit proferre loquelam. |
| 270 | Qui dicto citius Patris praecepta secutus, Ore loquens prompto taciturna silentia rupit, Et pleno est penitus mutus sermone locutus. |
| 271 | Atque die tota, pariter cum nocte sequenti, Non cessavit ovans varias proferre loquelas, Atque suae mentis secretas pandere causas; Et cum voce cutis pariter iam sana reversa est; Reddunturque novi crispato crine capilli; Pulcherque est iuvenis factus, promptusque loquela. |
| 272 | Sicque domum propriam gaudens sanatus adibat. |
| 273 | Nec meminisse aliud taedet, laudabile signum, Dum lustrat pastor vigili tutamine mandras, Sanctarum venit famularum visere cellam, De quarum numero recubat virguncula quaedam Vena cui nuper medio est incisa lacerto, Et manus obstipuit nimio crassante tumore. |
| 274 | Ergo videbatur citius moritura puella; Hanc sed restituit Domini virtute saluti Antistes sanctus, qui tecta, a matre rogatus, Virginis intrabat, recubamque ex more salutat, Atque preces fundens manui benedixerat aegrae. |
| 275 | Invaluit statim fugiente dolore puella, Inque modum mirum toto de corpore tota Cum redeunte foras secessit praesule pestis. |
| 276 | Protinus Altithrono magnis erepta periclis, Virgo canit laudes multos victura per annos. |
| 277 | Huic aliud simili successit in ordine signum. |
| 278 | Ecce comes quidam venerandum iure Ioannem Advocat, ecclesiae Domino qui tecta dicaret. |
| 279 | Uxor erat cuius multis infirma diebus, Quadraginta iacens noctes depressa dolore, Algida, nec valuit sese relevare cubili; Lurida cui gelidus pallor praetexerat ora, Naribus alternis tenuis vix flabat anhelus. |
| 280 | Huic pius antistes benedictam miserat undam, Qua prius ecclesiam Domino sacraverat illam, Ut potaret eam, atque dolentia membra liniret. |
| 281 | Quod dum fecisset, sequitur medicina per artus, Atque salutifero morbi periere sub haustu, Venit et optatae virtus concessa salutis, Surgit et e strato statim tunc femina sospes, Atque sacerdoti renovatis viribus almo Pocula deportat, cunctisque impigra ministrat. |
| 282 | Reddidit atque Deo proprio cum coniuge grates. |
| 283 | At comes hunc alius diverso tempore scisci Fecit ad ecclesiam Domini de more dicandam, Cuius forte puer mortali peste subactus, Mortuus ex omni membrorum parte remansit Spiritus, excepto quod pectora fessa movebat, Frigida vix tenui geminans suspiria flatu, Funeris exsequias cui tunc comes ipse parabat, Et loculus iuxta stabat, quo corpus humandum Mox fuerat, vitae quoniam spes nulla manebat: Pro quo pontificem lacrymans dux ipse rogabat, Ut dignaretur puero benedicere praesto, Atque preces Domino pro huius fundere vita. |
| 284 | Nec quod plena fidei rogitabat, iure negabat, Vir pius et clemens, statim sed visitat aegrum, Et benedixit eum, rediens ex more salutat: Mox revalesce, puer, dicens, viresque resume. |
| 285 | Post haec cum praesul vel dux prandere sedebant, Postulat infirmus sitiens sibi pocula ferri, Cui Dominus gaudens quod iam potare valeret, Mox calicem vini benedictum a praesule misit; Ut bibit hunc, statim sanus surrexit, et ibat, Intravitque domum quo dux et praesul edebant. |
| 286 | Cumque illis bibere et vesci se velle profatur, Potat editque sedens laetus laetantibus illis, Post haec et multis vivebat sospes in annis. |
| 287 | At quoque praesul iter per quamdam cursibus aptam Planitiem campi, cum clero gessit equester; Tunc iuvenes ardent cursu contendere equorum, Sed pius antistes vetuit specialiter unum Ex sociis, ludo ne se misceret inani. |
| 288 | Ille tamen contra vetitum petulanter habenas Solvit, equo fidens, mediumque erumpit in aequor; Ergo cavum quoddam dum fervidus ille caballus Transilit, et valido iuvenis conamine lapsus In lapidem cecidit, qui forte aequalis arenae In medio campi latuit sub cespite tectus, Nec lapis alter erat campo repertus in illo; Huic caput atque manum casu collisit acerbo, Verticis et solvit iuncturas, atque cerebro Quassato, cunctis iacuit iam sensibus expers: Et moribundus erat motu sine corporis ullo. |
| 289 | Septima nempe fuit tunc circiter hora diei, Semianimisque domum sociis defertur ab ipsis. |
| 290 | At vigil in precibus perstabat nocte sacerdos; Venit ad infirmum primo sed mane reversus, Impositaque manu capiti benedixit eumdem. |
| 291 | Atque illum proprio compellans nomine clamat; Ergo gravi veluti de somno surgeret ille, Recludens oculos Patri respondit amato, Convaluitque cito, recreatis viribus, atque Cras equitavit ovans caro cum praesule pergens. |
| 292 | Multa alia, ut referunt, hic fecit signa Ioannes, Quae modo non libuit brevitatis iure referri. |
| 293 | Diximus hic tantum, posuit quae Beda magister Indubitante fide, texens ab origine prima Historico Anglorum gentes et gesta relatu. |
| 294 | Consenuit postquam praefatus episcopus ille, Tunc alii vivens sedem concessit honoris, Atque monasterium devoto corde petivit, Condignamque Deo vitam complevit ibidem. |
| 295 | Iuraque tunc tandem terrae peregrina relinquens, Est patriae proprius coelesti redditus haeres. |
| 296 | Presbyter egregius successit iure Ioanni Wilfridus, haeres Patri dignissimus almo. |
| 297 | Qui prius Euboricae fuerat vicedomnus et abbas: Postea sed magno meritorum culmine fretus, Pontificis summi condignus sumpsit honorem, Ornavitque gradum meritis et moribus almis. |
| 298 | Plurima nam titulis sanctae ornamenta venustis Addidit ecclesiae, rutilo qui vasa decore Apta ministeriis argentea iure sacratis Fecit, et argenti laminis altare, crucesque Texerat auratis: nolensque abscondere gazas, Prudens praesul eas divino impendit honori. |
| 299 | Haec pius Euborica faciens antistes in urbe, Ecclesias alias donis ornavit opimis, Nec minus ille pio curam de corde gerebat, Multiplicare greges, Domini praecepta secutus, Doctrinae monitis, exemplis atque coruscis. |
| 300 | Hos mentis dapibus, illos sed carnis alebat: Hos fovet aetheriis, illos carnalibus auget, Ore manuque simul, donorum largus utrisque, Rem pietatis agens duplici moderamine rector; Omnibus acceptus, venerandus, honestus, amatus. |
| 301 | At sua facta bonus postquam compleverat ille Pastor in Ecclesiis, specialia septa petivit, Quo servire Deo tota iam mente vacaret: Contemplativae seseque per omnia vitae Dans, mundi varias curasque reliquit inanes. |
| 302 | Et quamvis ipso resideret corpore terris, Attamen ex omni iam mente manebat Olympo, Pervigil exspectans coelestis praemia vitae, Tempore quae certo, vita praesente peracta, Sumpserat angelicis coelo transvectus in ulnis. |
| 303 | Hic pastoralis posuit dum pondera curae, Tradidit Ecgberto venerandae iura cathedrae, Quem sibi pontificem fecit succedere summum. |
| 304 | Hic fuit Ecgbertus regali stirpe creatus; Nobilium, coram saeclo, radice parentum, Sed Domino coram meritis praeclarior almis. |
| 305 | Dives opum terrae, miseris quas spargit egenis, Ditior ut fieret, coelo dum colligit illas. |
| 306 | Qui curas inopum devotus semper agebat, Pauperibus tribuens devoto pectore gazas, Quas terris perdens, sibimet condebat Olympo. |
| 307 | Hic erat Ecclesiae rector clarissimus, atque Egregius doctor, populo venerabilis omni, Moribus electus, iustis affabilis, atque Efferus in pravos, mitis simul atque severus. |
| 308 | Sacris divisit vicibus noctesque diesque, Impiger assidue spatiosis noctibus orans, Missarum celebrans solemnia sancta diebus, Inque Dei domibus multa ornamenta paravit. |
| 309 | Illas argento, gemmis vestivit et auro, Serica suspendens peregrinis vela figuris. |
| 310 | Sacravitque probos altaribus ipse ministros, Ordinibus variis celebrent qui festa Tonantis, Davidisque alios fecit concinere canna. |
| 311 | Qui Domino resonent modulatis vicibus hymnos. |
| 312 | Cuius frater idem Tyrio nutritus in ostro, Sumpserat Aedbertus gentis regalia sceptra. |
| 313 | Qui dilatavit proprii confinia regni, Saepius hostiles subigens terrore phalangas. |
| 314 | Tempora tunc huius fuerant felicia gentis, Quam rex et praesul concordi iure regebant; Hic iura Ecclesiae, rex ille negotia regni: Hic ab apostolico humeris fert pallia missa; Ille levat capiti veterum diademata patrum; Fortis hic, ille pius; hic strenuus, ille benignus, Germanae pacis servantes iura vicissim, Ex alio frater felix adiutus uterque. |
| 315 | Rexit hic Ecclesiam triginta et quatuor annis, Ille annis tenuit ter septem sceptra parentum. |
| 316 | Ambo felices meritis in pace sepulti. |
| 317 | Temporibus primis praefati praesulis huius, Presbyter eximius meritis, cognomine Beda, Astra petens, clausit praesentis lumina vitae. |
| 318 | Qui mox a puero libris intentus adhaesit, Et toto studiis servivit pectore sacris. |
| 319 | Ut pote septennem quem fecit cura parentum Arcta monasterii Girvensis claustra subire, Cui iam praeclarus Ceolfridus praefuit abbas; Qui peregrina petens Christi deductus amore, Mortuus est exsul Linguanae in finibus urbis, Atque ibi condigno felix tumulatus honore est. |
| 320 | Cuius corpus erat post tempora multa repertum, Integrum penitus, patriamque exinde reductum. |
| 321 | Ergo monasterio Beda nutritus in illo, Ornavit teneros praeclaris moribus annos. |
| 322 | Discere namque sagax iuvenis, seu scribere semper Fervidus instabat, non segni mente laborans: Et sic proficiens, est factus iure magister. |
| 323 | Plurima quapropter praeclarus opuscula doctor Edidit, explanans obscura volumina sanctae Scripturae, nec non Metrorum condidit artem; De quoque Temporibus mira ratione volumen, Quod tenet astrorum cursus, loca, tempora, leges. |
| 324 | Scripsit et Historicos claro sermone libellos, Plurima versifico cecinit quoque Carmina plectro. |
| 325 | Actu, mente, fide veterum vestigia Patrum Semper dum vixit, directo est calle secutus. |
| 326 | Huius vita quidem qualis fuit ante magistri, Claro post obitum signo est patefacta salutis. |
| 327 | Aeger enim quidam Patris dum cingitur almi Relliquiis, penitus peste est sanatus ab illa. |
| 328 | Te quoque Pierio tangentes, Balthere, plectro, Et tibi, sancte, locum nostris in versibus istum Signantes petimus, placida tu mente teneto, Et rege nunc nostram pelagi per caerula cymbam Inde monstra maris, scopulosas inter et undas, Ut possit portum portans attingere tutum. |
| 329 | Est locus undoso circumdatus undique ponto, Rupibus horrendis praerupto et margine septus, In quo bellipotens terreno in corpore miles Saepius aerias vincebat Balthere turmas, Quae sibi multimodis variabant bella figuris. |
| 330 | Qui tamen intrepidus hostilia castra relisit, Tela malignorum, semper crucis arma beatu Belliger opponens, galeam scutumque fidei. |
| 331 | Vir pius ille quidem quodam dum tempore solus Incubuit precibus, meditans coelestia tantum: Horribilem subito strepitum simul atque fragorem Audivit, veluti vulgi erumpentis in hostes. |
| 332 | Tunc anima ex superis cuiusdam nubibus eius Ante pedes cecidit, nimio tremefacta timore; Quam mox turba minax ingenti horrore secuta est, Cum variis miseram poenis torquere volentum: At Pater ille pius placidis amplexibus illam Arripuit gremio, statimque inquirit ab illa, Quae esset, cur fugeret, faceret vel quae mala? Cui tunc Respondit: « Levita fui, sed mente maligna Feminea amplexus manibus sum pectora tantum, Et culpam erubui vivens in carne fateri. |
| 333 | Nunc idcirco feri duris incursibus hostes Per triginta dies meme torquere sequuntur. |
| 334 | Nec captata fui, sed nec secura remansi. |
| 335 | » Tunc terrebat eum clamans ex hostibus unus: « Non hodie effugies, nec si tenearis in ulnis Petri, sed meritas patieris, pessime, poenas. |
| 336 | » Sanctus at irascens Petri convicia propter, Haec ait: « Ecce minor meritis sum centies illo Principe apostolico; sed de pietate Tonantis Confidens, dico tibi, trux et saeve tyranne, Non hodie portabis eam sub tartara tecum. |
| 337 | » Tunc pius interventor humo prosternitur, atque Cum lacrymis Domino pro culpa supplicat illa. |
| 338 | Nec prius ille preces desistit fundere sacras, Quam propriis animam ferri vidisset ocellis Altius angelicas coeli super astra per ulnas. |
| 339 | Par quoque iam veteri signumque aequabile signo Hoc de Patre pio gessit clementia Christi. |
| 340 | Nam velut aequoreas Petrus calcaverat undas, Sic huic evenit; gradiens nam tempore quodam Rupis in excelsae praerupto margine, casu Contigit, ut caderet: sed fluctibus ille marinis Suffultus, graditur siccis super aequora plantis. |
| 341 | Et ceu rura soli premeret, sic ambulat undis: Iam nisi quod levius susceperat unda ruentem, Quam si dura virum accepissent arva cadentem. |
| 342 | Dum ruit, unda fluit, casus ne laederet illum. |
| 343 | Gressibus arva manent, illum ne mergeret aequor. |
| 344 | Ambulat ergo freto solido, ceu tramite terrae, Donec ad undivagam pervenerat ipse carinam: Quam mox ascendit securo calle pedester. |
| 345 | Non in veste liquor, non soccis haeserat humor. |
| 346 | Quod natura negat, hoc dat tua dextera, Christe, Unda tuo iussu pelagi fit pervia iustis: Terra sed e contra vindex fit gurges iniquis. |
| 347 | Suffert ista humiles, dum devorat illa superbos. |
| 348 | Nunc te sed petimus devoti, Balthere sancte, Ut sicut unda tuum portabat ab aequore corpus, Te sanum penitus revehens ad littora nota: Sic precibus nostras animas evadere fluctus Mundanos facias, portumque intrare salutis. |
| 349 | Claruit his etiam venerabilis Echa diebus Anachoreta sacer, eremi secreta secutus, Terrenos fugiens iam corpore castus honores, Ut cum rege Deo coelestes posset habere. |
| 350 | Angelicam terris vitam devotus agendo, Multa prophetali praedixit mente futura. |
| 351 | De quo plura vetat narrari Musa recurrens Carminis ad finem, propriique ad gesta magistri; Qui post Ecgbertum venerandae insignia sedis Suscepit, sapiens Aelbertus nomine dictus. |
| 352 | Vir bonus et iustus, largus, pius, atque benignus; Catholicae fidei fautor, praeceptor, amator; Ecclesiae rector, doctor, defensor, alumnus, Iustitiae cultor, legis tuba, praeco salutis, Spes inopum, orphanisque pater, solator egentum. |
| 353 | Trux rigidis, blandusque bonis, durusque superbis: Fortis in adversis, humilis fuit inque secundis. |
| 354 | Mente sagax, non ore loquax: sed strenuus actu. |
| 355 | Cui quantum crevit cumulati culmen honoris, Tantum mens humili sese pietate subegit. |
| 356 | De quo versifico paulo plus pergere gressu Euboricae mecum libeat tibi, quaeso, iuventus. |
| 357 | Hic quia saepe tuos perfudit nectare sensus, Mellifluo dulces eructans pectore succos, Quem mox a primis ratio pulcherrima cunis Corripuit, rerum summamque vehebat in arcem, Doctrinae pandens illi secreta sophiae. |
| 358 | Hic fuit ergo satis claris genitoribus ortus, Ex quorum cura studiis mox traditur almis, Atque monasterio puerilibus inditur annis, Sensibus ut fragilis sacris adolesceret aetas. |
| 359 | De puero nec cassa fuit spes tanta parentum. |
| 360 | Iam puer egregius crescebat corpore quantum, Ingenio tantum librorum proficiebat. |
| 361 | Sic meritis crescens annis et mente sagaci, Iam levita sacer condigno est ordine factus. |
| 362 | Hunc bene dum felix adolescens gessit honorem, Iura sacerdotii iuvenis suscepit honestus: Cresceret ut gradibus, meritis qui creverat almis. |
| 363 | Tunc pius et prudens doctor simul atque sacerdos, Pontificique comes Ecgbert coniunctus adhaesit, Cui quoque sanguineo fuerat iam iure propinquus. |
| 364 | A quo defensor clero decernitur omni, Et simul Euborica praefertur in urbe magister. |
| 365 | Ille ubi diversis sitientia corda fluentis Doctrinae et vario studiorum rore rigabat: His dans grammaticae rationis gnaviter artes, Illis rhetoricae infundens refluamina linguae: Illos iuridica curavit cote polire, Illos Aonio docuit concinnere cantu; Castalida instituens alios resonare cicuta, Et iuga Parnassi lyricis percurrere plantis. |
| 366 | Ast alios fecit praefatus nosse magister Harmoniam coeli, solis lunaeque labores, Quinque poli zonas, errantia sidera septem, Astrorum leges, ortus, simul atque recessus. |
| 367 | Aerios motus pelagi, terraeque tremorem, Naturas hominum, pecudum, volucrumque ferarum, Diversas numeri species, variasque figuras. |
| 368 | Paschalique dedit solemnia certa recursu, Maxime Scripturae pandens mysteria sacrae. |
| 369 | Nam rudis et veteris legis patefecit abyssum. |
| 370 | Indolis egregiae iuvenes quoscunque videbat, Hos sibi coniunxit, docuit, nutrivit, amavit; Quapropter plures per sacra volumina doctor Discipulos habuit, diversis artibus auctos. |
| 371 | Non semel externas peregrino tramite terras Iam peragravit ovans, sophiae deductus amore; Si quid forte novi librorum seu studiorum, Quod secum ferret terris reperiret in illis. |
| 372 | Hic quoque Romuleam venit devotus ad urbem, Dives amore Dei, late loca sancta peragrans. |
| 373 | Inde domum rediens, a regibus atque tribunis Doctor honorifice summus susceptus ubique est. |
| 374 | Ut pote quem magni reges retinere volebant, Qui sua rura fluens divino rore rigaret. |
| 375 | Ad sibi sed properans praefinita facta magister, Dispensante Deo, patriae prodesse, redibat. |
| 376 | Nam proprias postquam fuerat delatus in oras, Mox pastoralem compulsus sumere curam, Efficitur summus, populo rogitante, sacerdos Officiumque suis meritis decoraverat almis, Ordinis atque bonus pastorque repertus ubique est. |
| 377 | Namque tuebatur divinum cautus ovile, Ulla ex parte lupus Christi ne laederet agnos, Ille quibus sacri praestabat pabula verbi; Ne sitis atque fames ullo vexaret acerbo. |
| 378 | De gregeque errantes eremi per devia vastae Ad Domini caulas humeris revehebat amicis: Nolentesque sequi placido sermone vocantem Insequitur iuris terroribus atque flagellis. |
| 379 | Nec regi aut ducibus iustus parcebat iniquis. |
| 380 | Sed neque decrevit, curarum pondera propter, Scripturas fervens industria prisca legendi: Factus utrumque, sagax doctor, pius atque sacerdos; Sensibus hos augens, illos et moribus ornans. |
| 381 | Nec Pater adveniens in tantum culmen honoris, Vestibus atque cibis veterem mutaverat usum: Deliciosa nimis fugiens, nec vilia valde Sectatus fuerat, medio moderamine gaudens. |
| 382 | Nec minus interea vario ornamenta decore, Addidit ecclesiis, fidei fervore repletus. |
| 383 | Namque ut bellipotens sumpsit baptismatis undam Edvin rex, praesul grandem construxerat aram, Texit et argento, gemmis simul undique et auro, Atque dicavit eam sancti sub nomine Pauli Doctoris mundi, nimium quem doctor amabat. |
| 384 | Hoc altare farum supra suspenderat altum, Qui tenet ordinibus tria grandia vasa novenis: Et sublime crucis vexillum erexit ad aram, Et totum texit pretiosis valde metallis. |
| 385 | Omnia magna satis, pulchro molimine structa, Argentique meri compensant pondera multa. |
| 386 | Ast altare aliud fecit, vestivit et illud Argento puro, pretiosis atque lapillis: Martyribusque crucique simul dedicaverat ipsum. |
| 387 | Iussit ut obryzo non parvi ponderis auro Ampulla maior fieret, qua vina sacerdos Funderet in calicem, solemnia sacra celebrans. |
| 388 | Ast nova basilicae mirae structura diebus Praesulis huius erat iam coepta, peracta, sacrata. |
| 389 | Haec nimis alta domus solidis suffulta columnis, Suppositae quae stant curvatis arcubus, intus Emicat egregiis laquearibus atque fenestris, Pulchraque porticibus fulget circumdata multis, Plurima diversis retinens solaria tectis, Quae triginta tenet variis ornatibus aras. |
| 390 | Hoc duo discipuli templum, doctore iubente, Aedificaverunt Eanbaldus et Alcuinus, ambo Concordes operi devota mente studentes. |
| 391 | Hoc tamen ipse Pater socio cum praesule templum, Ante die decima quam clauderet ultima vitae Lumina praesentis, sophiae sacraverat almae Ergo ministrator clarissimus ordine sacro Praesul perfectus; meritis plenusque dierum, Tradidit Eanbaldo dilecto laetus alumno Pontificale decus, sibimet secreta petivit Septa, Deo soli quo iam servire vacaret. |
| 392 | Tradidit ast alio charas super omnia gazas Librorum nato, patri qui semper adhaesit, Doctrinae sitiens haurire fluenta suetus: Cuius si curas proprium cognoscere nomen Fronte sua statim praesentia carmina prodent. |
| 393 | His divisit opes diversis sortibus; illi Ecclesiae regimen, thesauros, rura, talenta: Huic sophiae specimen, studium, sedemque, librosque. |
| 394 | Undique quos clarus collegerat ante magister, Egregias condens uno sub culmine gazas. |
| 395 | Illic invenies veterum vestigia Patrum, Quidquid habet pro se Latio Romanus in orbe Graecia vel quidquid transmisit clara Latinis: Hebraicus vel quod populus bibit imbre superno, Africa lucifluo vel quidquid lumine sparsit. |
| 396 | Quod Pater Hieronymus, quod sensit Hilarius, atque Ambrosius praesul, simul Augustinus, et ipse Sanctus Athanasius, quod Orosius edit avitus: Quidquid Gregorius summus docet, et Leo papa; Basilius quidquid, Fulgentius atque coruscant. |
| 397 | Cassiodorus item, Chrysostomus atque Ioannes. |
| 398 | Quidquid et Althelmus docuit, quid Beda magister Quae Victorinus scripsere, Boetius: atque Historici veteres, Pompeius, Plinius, ipse Acer Aristoteles, rhetor quoque Tullius ingens. |
| 399 | Quid quoque Sedulius, vel quid canit ipse Iuvencus, Alcuinus et Clemens, Prosper, Paulinus, Arator, Quid Fortunatus, vel quid Lactantius edunt. |
| 400 | Quod Maro Virgilius, Statius, Lucanus et Auctor: Artis grammaticae vel quid scripsere magistri; Quid Probus atque Focas, Donatus, Priscianusve, Servius, Euticius, Pompeius, Comminianus. |
| 401 | Invenies alios perplures, lector, ibidem Egregios studiis, arte et sermone magistros, Plurima qui claro scripsere volumina sensu: Nomina sed quorum praesenti in carmine scribi Longius est visum quam plectri postulet usus. |
| 402 | His ita dispositis complens sua tempora summus Antistes, totus meritis maturus et annis, Post annos binos, menses simul atque quot annos, Ex quo septa sacer praesul secreta petivit; Discipulis coram pastor, patriarcha, magister, Transit ad aetheream laetus feliciter aulam. |
| 403 | Hanc tamen hanc citius lugubris, mea fistula, partem Desere, ne pereas lacrymarum gurgite mersa, Dum properas portum velis hucusque secundis, Quid memorare studes nobis moestissima fata? Cum subito ante oculos cunctis mors invida nostros Lumina supremo clausit veneranda sopore Pontificis summi, nostri patris atque magistri. |
| 404 | O nobis! o nigra dies! o clara sed illi! Nos sine patre dies orphanos ille reliquit, Fletibus, exsilio duroque labore gravatos. |
| 405 | Reddidit ast illum patriae Patrique superno, Fletibus, exsilio duroque labore solutum. |
| 406 | Iam cui Christus amor, potus, cibus, omnia Christus; Vita, fides, sensus, spes, lux, via, gloria, virtus. |
| 407 | Qui decimo et quarto summi dormivit in anno Ordinis accepti, octavo sub sole Novembris, Dum gravis illa dies sexta fulgebat in hora. |
| 408 | Eius ad exsequias magnum concurrerat agmen, Cum clero praesul, populus, iuvenesque, senesque, Patris honorifice curantes condere corpus. |
| 409 | O Pater, o pastor, vitae spes maxima nostrae, Te sine nos ferimur turbata per aequora mundi, Te duce deserti variis involvimur undis, Incerti qualem mereamur tangere portum. |
| 410 | Dum sol noxque sibi cedunt, dum quattuor annus Dividitur vicibus, crescunt dum germina terris; Sidera dum lucent, trudit dum nubila ventus; Semper honos, nomenque tuum, laudesque manebunt. |
| 411 | Hic ego dum volui certo te fine, Thalia, Claudere, res nostris occurrit gesta diebus. |
| 412 | Fessa licet paucos quapropter adhuc cane versus Atque mei pueri causam succinge parumper, Cui quoque praesentem testem me contigit esse. |
| 413 | Ergo fuit quidam iuvenis nutritus in urbe Euborica, simplex animo, sed fervidus actu. |
| 414 | Quique meae rexit puerilis tempora vitae Consilio, solus quadam qui nocte suetis Insistit precibus Christi Genitricis in aula. |
| 415 | Tunc lux alma domum subito repleverat illam, Et cum luce simul venit vir vestibus albis, Fulgidus aspectu, statu sublimis honesto, Et blandis iuvenem nimio terrore cadentem Elevat alloquiis, librumque ostendit apertum. |
| 416 | Perlegit hunc iuvenis, dixit cui codice clauso Candidus ille: Sciens iterum maiora videbis. |
| 417 | His dictis, subito nitidus disparuit hospes. |
| 418 | Hinc quoque post aliquos non longo tempore menses Percutitur iuvenis currenti peste per artus, Aegrotusque diu dubia sub morte iacebat, Angustis retrahens perituram naribus auram; Inque meis recubans manibus, tunc spiritus eius Est raptus subito, corpusque remansit inane. |
| 419 | Post spatium rediens, iterum sed membra movebat, Et mihi narrabat, quidam quod duxerat illum Ad loca pulchra nimis, multos ubi vidit ovantes, Ignotos notosque simul, sed maxime sanctae Illius Ecclesiae laetos agnovit alumnos. |
| 420 | Qui mox suscipiunt placidis amplexibus illum, Et secum penitus semper retinere volebant, Sed cito ductor eum converso calle reduxit Ad proprium corpus, dicens, quod solis ad ortum Iam melius habiturus eris; de fratribus alter Sed hodie moriturus erit, cuiusque paratam Vidisti sedem. |
| 421 | Iuvenem nec sermo fefellit. |
| 422 | Nam cito convaluit, dum sol rutilabat ad ortum; Ante diem medium fuerat sed mortuus alter. |
| 423 | Ille tamen iuvenis parvum post tempus, eodem Anno percutitur populantis peste doloris, Atque mihi statim morbo praedixit in illo: Hac lue iam moriar, cito carnis claustra relinquam. |
| 424 | Nec secus evenit, quoniam vis magna doloris Crevit, et extremam iuvenem deduxit in horam. |
| 425 | Qui tenui moriens animam traducere flatu Dum coepit, fuerat vigilans e fratribus unus, Vir probus et verax, vidit qui culmine ab alto Descendisse virum facie seu veste coruscum, Et posuisse suum mox os morientis ad ora, Blandius amplexus manibus quoque membra cubantis: Regressusque animam solvens de carcere carnis Evexit volitans secum super astra polorum. |
| 426 | Haec ego nauta rudis teneris congesta carinis, Per pelagi fluctus et per vada caeca gubernans, Euboricae ad portum commercia iure reduxi; Ut pote quae proprium sibi me nutrivit alumnum, Imbuit et primis utcunque verenter ab annis. |
| 427 | Haec idcirco cui propriis de Patribus, atque Regibus et Sanctis ruralia carmina scripsi. |
| 428 | Hos pariter sanctos, tetigi quos versibus istis, Deprecor, ut nostram mundi de gurgite cymbam Ad portum vitae meritis precibusque ubernent. |