| LIBER QUINTUS. | |
| INCIPIUNT CAPITULA LIBRI QUINTI. | |
| 1 | I. De Childeberti iunioris regno, et de matre eius. |
| 2 | II. Quod Merovechus Brunichildem accepit uxorem. |
| 3 | III. Bellum contra Chilpericum, et de malitia Rauchingi. |
| 4 | IV. Quod Roccolenus Turonis venit. |
| 5 | V. De episcopis Lingonicis, et Namnetico. |
| 6 | VI. De Leonaste archidiacono Biturigo. |
| 7 | VII. De Senoch reclauso. |
| 8 | VIII. De sancto Germano Parisiorum episcopo. |
| 9 | IX. De Caluppane reclauso. |
| 10 | X. De Patroclo reclauso. |
| 11 | XI. De Iudaeis conversis per Avitum episcopum. |
| 12 | XII. De Brachione abbate. |
| 13 | XIII. Quod Mummolus Lemovicas vastavit. |
| 14 | XIV. Quod Merovechus tonsoratus ab basilicam sancti Martini confugit. |
| 15 | XV. Bellum inter Saxones et Suevos. |
| 16 | XVI. De interitu Macliavi. |
| 17 | XVII. Quod Guntchramnus rex filios Magnacharii interfecit, suosque perdidit; et de dubietate Paschae. |
| 18 | XVIII. De ecclesia Cainonensi; et quod Guntchramnus rex cum Childeberto coniunctus est. |
| 19 | XIX. De Praetextato episcopo; et interitu Merovechi. |
| 20 | XX. De eleemosynis Tiberii. |
| 21 | XXI. De Salonio et Sagittario episcopis. |
| 22 | XXII. De Winnoco Brittone. |
| 23 | XXIII. De obitu Samsonis filii Chilperici. |
| 24 | XXIV. De prodigiis ostensis. |
| 25 | XXV. Quod Guntchramnus Boso filias suas de basilica sancti Martini abstulit, et Chilpericus Pictavis invasit. |
| 26 | XXVI. De interitu Daconis et Dracoleni (Cod. Corb., Dacoleni et Dratgleni ducis). |
| 27 | XXVII. Quod exercitus in Britannias abiit. |
| 28 | XXVIII. De eiectione Salonii et Sagittarii. |
| 29 | XXIX. De descriptionibus a Chilperico impositis. |
| 30 | XXX. De vastatione Britannorum XXXI. De imperio Tiberii. |
| 31 | XXXII. De insidiis Britannorum. |
| 32 | XXXIII. De Basilica sancti Dionysii iniuriata per mulierem. |
| 33 | XXXIV. De prodigiis. |
| 34 | XXXV. De dysenteriae morbo et filiis Chilperici mortuis. |
| 35 | XXXVI. De Austrechilde regina. |
| 36 | XXVII. De Heraclio episcopo, et Nantino comite. |
| 37 | XXXVIII. De Martino Galliciensi episcopo. |
| 38 | XXXIX. De persecutione Christianorum in Hispaniis. |
| 39 | XL. De interitu Chlodovechi. |
| 40 | XLI. De Elafio et Eunio episcopis. |
| 41 | XLII. De legatis Galliciensibus, ac prodigiis. |
| 42 | XLIII. De Maurilione Cadurcorum episcopo. |
| 43 | XLIV. De altercatione cum haeretico. |
| 44 | XLV. De his quae Chilpericus scripsit. |
| 45 | XLVI. De obitu Agroeculae episcopi. |
| 46 | XLVII. De obitu Dalmatii episcopi. |
| 47 | XLVIII. De comitatu Eunomii. |
| 48 | XLIX. De malitia Leudastis. |
| 49 | L. De insidiis quas nobis fecit, et qualiter ipse humiliatus est. |
| 50 | LI. Quae beatus Salvius de Chilperico praedixit. |
| Prologus. | |
| 1 | Taedet me bellorum civilium diversitates quae Francorum gentem et regnum valde proterunt, memorare: in quo, quod peius est, tempus illud, quod Dominus de dolorum praedixit initio, iam videmus. |
| 2 | Consurgit pater in filium, filius in patrem, frater in fratrem, proximus in propinquum (Matth. X, 21). |
| 3 | Debebant enim eos exempla anteriorum regum terrere, qui ut divisi, statim ab inimicis sunt interempti. |
| 4 | Quoties et ipsa Urbs urbium, et totius mundi caput, iniens bella civilia, ruit! quo cessante, rursum quasi ex humo surrexit. |
| 5 | Utinam et vos, o reges, in his praeliis, in quibus parentes vestri desudaverunt, exerceremini, ut gentes vestra pace conterritae, vestris viribus premerentur. |
| 6 | Recordamini quid caput victoriarum vestrarum Chlodovechus fecerit, qui adversos reges interfecit, noxias gentes elisit, patrias gentes subiugavit: quarum regnum vobis integrum illaesumque reliquit. |
| 7 | Et cum hoc faceret, neque aurum, neque argentum, sicut nunc est in thesauris vestris, habebat. |
| 8 | Quid agitis? quid quaeritis? quid non abundatis? In domibus deliciae supercrescunt; in promptuariis vinum, triticum, oleumque redundat; in thesauris aurum atque argentum coacervatur. |
| 9 | Unum vobis deest, quod pacem non habentes, Dei gratia indigetis. |
| 10 | Cur unus tollit alteri suum? cur alter concupiscit alienum? Cavete illud, quaeso, Apostoli: Si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini (Gal. V, 15). |
| 11 | Scrutamini diligenter veterum scripta, et videbitis quid civilia bella parturiant. |
| 12 | Requirite quid de Carthaginensibus scribat Orosius: qui cum post septingentos annos subversam dicat civitatem et regionem eorum, addidit: « Quae res eam tandiu servavit? concordia. |
| 13 | Quae res eam post tanta destruxit tempora? discordia. |
| 14 | » Cavete discordiam, cavete bella civilia, quae vos populumque vestrum expugnant. |
| 15 | Quid aliud sperandum erit, nisi cum exercitus vester ceciderit, vos sine solatio relicti, atque a gentibus adversis oppressi protinus corruatis? Si te, o rex, bellum civile delectat, illud quod Apostolus (Gal. V, 17) in hominem agi meminit, exerce, ut spiritus concupiscat adversus carnem, et vitia virtutibus cedant, et tu liber capiti tuo, id est Christo, servias, qui quondam radici malorum servieras compeditus. |
| I. | |
| 1 | Igitur interempto Sigiberto rege apud Victoriacum villam, Brunichildis regina cum filiis Parisios residebat. |
| 2 | Quod factum cum ad eam perlatum fuisset, et conturbata dolore ac luctu, quid ageret ignoraret, Gundobaldus dux apprehensum Childebertum filium eius parvulum furtim abstulit, ereptumque ab imminenti morte, collectisque gentibus super quas pater eius regnum tenuerat, regem instituit, vix lustro aetatis uno iam peracto: qui die dominici Natalis regnare coepit. |
| 3 | Anno igitur primo regni eius, Chilpericus rex Parisios venit, apprehensamque Brunichildem apud Rothomagensem civitatem in exsilium trusit, thesaurosque eius quos Parisios detulerat, abstulit: filias vero eius Meldis urbe teneri praecepit. |
| 4 | Tunc Roccolenus cum Cenomannicis Turonis venit, et praedas egit, et multa scelera fecit: quod in sequenti qualiter a virtute beati Martini pro tantis malis quae gessit, percussus interiit, memorabimus. |
| II. | |
| 1 | Chilpericus vero filium suum Merovechum cum exercitu Pictavis dirigit. |
| 2 | At ille relicta ordinatione patris, Turonis venit, ibique et dies sanctos Paschae tenuit. |
| 3 | Multum enim regionem illam exercitus eius vastavit. |
| 4 | Ipse vero simulans ad matrem suam ire velle, Rothomagum petiit, et ibi Brunichildi reginae coniungitur, eamque sibi in matrimonio sociavit. |
| 5 | Haec audiens Chilpericus, quod scilicet contra fas legemque canonicam uxorem patrui accepisset, valde amarus, dicto citius ad supra memoratum oppidum dirigit. |
| 6 | At illi cum haec cognovissent, quod eosdem separare decerneret, ad basilicam sancti Martini, quae super muros civitatis ligneis tabulis fabricata est, confugium faciunt. |
| 7 | Rex vero adveniens, cum in multis ingeniis eos exinde auferre niteretur, et illi dolose eum putantes facere, non crederent, iuravit eis dicens: Si, inquit, voluntas Dei fuerit, ipse hos separare non conaretur. |
| 8 | Haec illi sacramenta audientes, de basilica egressi sunt, exosculatisque et dignanter acceptis, epulavit cum eis. |
| 9 | Post dies vero paucos, adsumpto secum rex Merovecho, Suessionas rediit. |
| III. | |
| 1 | Cum autem ibidem commorarentur, collecti aliqui de Campania, Suessionas urbem aggrediuntur, fugataque ex ea Fredegunde regina, atque Chlodovecho filio Chilperici, volebant sibi subdere civitatem. |
| 2 | Quod ut Chilpericus rex comperit, cum exercitu illuc direxit, mittens nuntios ne sibi iniuriam facerent, et excidium de utroque eveniret exercitu. |
| 3 | Illi autem haec negligentes, praeparantur ad bellum: commissoque praelio invaluit pars Chilperici, atque fugavit partem sibi adversam, multos ex ea strenuos atque utiles viros prosternens, fugatisque reliquis Suessionas ingreditur. |
| 4 | Quae postquam acta sunt, rex propter coniugationem Brunichildis, suspectum habere coepit Merovechum filium suum, dicens, hoc praelium eius nequitia surrexisse: spoliatumque ab armis, datis custodibus libere custodiri praecepit, tractans quid de eo in posterum ordinaret. |
| 5 | Godinus autem, qui a sorte Sigiberti se ad Chilpericum transtulerat, et multis ab eo muneribus locupletatus est, caput belli istius fuit; sed in campo victus, primus fuga dilabitur: villas vero quas ei rex a fisco in territorio Suessionico indulserat, abstulit, et basilicae contulit beati Medardi. |
| 6 | Ipse quoque Godinus non post multum tempus repentina morte praeventus, interiit. |
| 7 | Cuius coniugem Rauchingus accepit, vir omni vanitate repletus, superbia tumidus, elatione protervus; qui se ita cum subiectis agebat, ut non cognosceret in se aliquid humanitatis habere, sed ultra modum humanae malitiae atque stultitiae in suos desaeviens, nefanda mala gerebat. |
| 8 | Nam si ante eum, ut assolet, convivio urentem puer cereum tenuisset, nudari eius tibias faciebat, atque tandiu in his cereum comprimi, donec lumine privaretur; iterum cum illuminatus fuisset, similiter faciebat, usque dum totae tibiae famuli tenentis exurerentur. |
| 9 | Quod si vocem emittere, aut se de loco illo alia in parte movere conatus fuisset, nudus illico gladius imminebat; fiebatque ut hoc flente, iste magna laetitia exsultaret. |
| 10 | Aiebant enim quidam, eo tempore duos de famulis eius, ut saepe contingit, mutuo se amore dilexisse, virum scilicet et puellam. |
| 11 | Cumque haec dilectio per duorum annorum aut eo amplius spatia traheretur, coniuncti pariter ecclesiam petierunt. |
| 12 | Quod cum Rauchingus comperisset, accedit ad sacerdotem loci; rogat sibi protinus reddi suos famulos excusatos. |
| 13 | Tunc sacerdos ait ad eum: Nosti enim quae veneratio debeat impendi ecclesiis Dei. |
| 14 | Non enim poteris eos accipere, nisi ut fidem facias de permanente eorum coniunctione; similiter et ut de omni poena corporali liberi maneant, repromittas. |
| 15 | At ille, cum diu ambiguus cogitatione siluisset, tandem conversus ad sacerdotem, posuit manus suas super altari cum iuramento, dicens: Quia nunquam erunt a me separandi, sed potius ego faciam, ut in hac coniunctione permaneant: quia quanquam mihi molestum fuerit, quod absque mei consilii conniventia talia sint gesta, illud tamen libens amplector, quod nec hic ancillam alterius, neque haec extranei servum acceperit. |
| 16 | Credidit sacerdos ille simpliciter promissioni hominis callidi, reddiditque homines excusatos. |
| 17 | Quibus ille acceptis, et gratias agens, abscessit ad domum suam; et statim iussit elidi arborem, truncatamque columnam eius per capita cuneo scissam praecepit excavari, effossaque in altitudine trium aut quatuor pedum humo, deponi vas iubet in foveam. |
| 18 | Ibique puellam ut mortuam componens, puerum desuper iactari praecepit: positoque opertorio, fossam humo replevit, sepelivitque eos viventes, dicens: Quia non frustravi iuramentum meum, ut non separarentur hi in sempiternum. |
| 19 | Quae cum sacerdoti nuntiata fuissent, illuc cucurrit velociter, et increpans hominem, vix obtinuit ut detegerentur. |
| 20 | Verumtamen puerum vivum extraxit, puellam vero reperit suffocatam. |
| 21 | In talibus enim operibus valde nequissimus erat, nullam aliam habens potius utilitatem, nisi in cachinnis ac dolis, omnibusque perversis rebus. |
| 22 | Unde non immerito taliter excessit a vita, qui talia gessit cum frueretur hac vita, quod in pasterum digesturi sumus (lib. IX, cap. 9). |
| 23 | Siggo quoque referendarius, qui annulum regis Sigiberti tenuerat et ab Chilperico rege provocatus erat, ut servitium quod tempore fratris sui habuerat, obtineret, ad Childebertum regem Sigiberti filium relicto Chilperico transivit, resque eius quas in Suessionico habuerat, Ansoaldus obtinuit. |
| 24 | Multi autem et alii de his qui se de regno Sigiberti ad Chilpericum tradiderant, recesserunt. |
| 25 | Uxor quoque Siggonis non post multo temporis spatio obiit: sed ille aliam rursus accepit. |
| IV. | |
| 1 | His diebus Roccolenus ab Chilperico missus, Turonis advenit cum magna iactantia, et ultra Ligerim castra ponens, nuntios ad nos direxit, ut scilicet Guntchramnum, qui tunc de morte Theodoberti impetebatur, a basilica sancta deberemus extrahere. |
| 2 | Quod si non faceremus, et civitatem, et omnia suburbana eius iuberet incendio concremari. |
| 3 | Quo audito mittimus ad eum legationem, dicentes: Haec ab antiquo facta non fuisse, quae hic fieri deposcebat; sed nec modo permitti posse, ut basilica sancta violaretur. |
| 4 | Quod si fieret, nec sibi fore prosperum, nec regi qui haec iussa mandasset; metueretque magis sanctitatem antistitis, cuius virtus hesterna die paralyticam direxisset. |
| 5 | Nihil ex his ille formidans, cum in domo ecclesiae ultra Ligerim resideret, domum ipsam, quae clavis affixa erat, disfixit. |
| 6 | Ipsos quoque clavos Cenomannici, qui tunc cum eodem advenerant, impletis follibus portant, annonas evertunt, et cuncta devastant. |
| 7 | Sed dum haec Roccolenus agit, a Deo percutitur, morboque regio croceus effectus, mandata aspera remittit, dicens: Nisi hodie proieceritis Guntchramnum ducem de basilica, ita cuncta virentia quae sunt circa urbem atteram, ut dignus fiat aratro locus ille. |
| 8 | Interim advenit dies sanctus Epiphaniae, et hic magis ac magis torqueri coepit. |
| 9 | Tunc accepto a suis consilio, amne transacto, ad civitatem accedit. |
| 10 | Denique cum psallentes de ecclesia egressi ad sanctam basilicam properarent, hic post crucem praecedentibus signis, equo superpositus ferebatur. |
| 11 | Verum ubi basilicam sanctam introiit, mox furor minantis intepuit: regressusque ab ecclesia, nihil cibi ea die accipere potuit. |
| 12 | Exinde cum valde anhelus esset, Pictavis abiit. |
| 13 | Erant enim dies sanctae Quadragesimae, in qua fetus cuniculorum saepe comedit. |
| 14 | Dispositis vero actionibus, quibus in kalendis Martiis cives Pictavos vel affligeret, vel damnaret, pridie animam reddidit: et sic superbia, tumorque quievit. |
| V. | |
| 1 | Eo tempore Felix Namneticae urbis episcopus, litteras mihi scripsit plenas opprobriis, scribens etiam fratrem meum ob hoc interfectum, eo quod ipse cupidus episcopatus, episcopum interfecisset. |
| 2 | Sed ut haec scriberet, villam ecclesiae concupivit. |
| 3 | Quam cum dare nollem, evomuit in me, ut dixi, plenus furore, opprobria mille. |
| 4 | Cui aliquando ego respondi: « Memento dicti prophetici: Vae his qui iungunt domum ad domum, et agrum ad agrum copulant. |
| 5 | Nunquid soli inhabitabunt terram (Isai. V, 8)? O si te habuisset Massilia sacerdotem! nunquam naves oleum, aut reliquas species detulissent, nisi tantum chartam, quo maiorem opportunitatem scribendi ad bonos infamandos haberes. |
| 6 | Sed paupertas chartae finem imponit verbositati. |
| 7 | » Immensae enim erat cupiditatis atque iactantiae. |
| 8 | Sed ego ista postponens, ne illi similis appaream, illud explicabo qualiter germanus meus ab hac luce migraverit, et quam velocem in percussorem eius Dominus praestiterit ultionem. |
| 9 | Consenescente beato Tetrico ecclesiae Lingonicae sacerdote, cum Lampadium diaconum, quem creditorem habuit, deiecisset, et frater meus, dum pauperibus, quos ille male spoliaverat, opitulari cupiens, consensisset in eius humiliationem, odium ex hoc incurrit. |
| 10 | Interea beatus Tetricus a sanguine sauciatur: cui cum nulla medicorum fomenta valerent, conturbati elerici, et a pastore ut pote destituti, Mondericum expetunt: qui a rege indultus, ac tonsuratus, episcopus ordinatur, sub ea quidem specie, ut dum beatus Tetricus viveret, hic Ternodorense castrum ut archipresbyter regeret, atque in eo commoraretur; migrante vero decessore, iste succederet. |
| 11 | In quo castro dum habitaret, iram regis incurrit. |
| 12 | Asserebatur enim contra eum, quod ipse Sigiberto regi, adversus fratrem suum. |
| 13 | Guntchramnum venienti, alimenta et munera praebuisset. |
| 14 | Igitur extractus a castro, in exsilium super ripam Rhodani in turri quadam arcta atque detecta retruditur: in qua per duos fere annos cum grandi cruciatu commoratur. |
| 15 | Obtinente beato Nicetio episcopo, Lugdunum regreditur, habitavitque cum eo per duos menses. |
| 16 | Sed cum obtinere non posset a rege, ut in locum unde deiectus fuerat, restitueretur, nocte per fugam lapsus ad Sigibertum regem transiit, et apud Arisitensem vicum episcopus instituitur, habens sub se plus minus dioeceses quindecim, quas primum Gotthi quidam tenuerant, nunc vero Dalmatius Ruthenensis episcopus vindicabat. |
| 17 | Quo abeunte iterum Lingonici Silvestrum popinquum, vel [I. et] nostrum, vel beati Tetrici, episcopum expetunt. |
| 18 | Sed tamen ut eum peterent, fratris mei hoc instinctu fecerunt. |
| 19 | Interea transeunte beato Tetrico, hic tonso capite presbyter ordinatur, accepta omni potestate de rebus ecclesiae: qui vero ut benedictionem episcopalem Lugduni accipiat, iter parat. |
| 20 | Quae dum aguntur, ipse quia iam diu epilepticus erat, ab hoc morbo correptus, asperius extra sensum factus, et per dies duos assidue dans mugitum, tertia die spiritum exhalavit. |
| 21 | Quibus peractis, Lampadius, ut superius diximus, ab honore et facultate privatus, in odium [Ed. odio] Petri diaconi cum filio Silvestri coniungitur, machinans atque confirmans patrem suum ab ipso fuisse maleficiis interfectum. |
| 22 | At ille aetate iuvenis, sensu levis, contra cum commovetur, ipsum impetens publice parricidam. |
| 23 | Porro ille haec audiens, facto placito in praesentia sancti Nicetii episcopi, avunculi matris meae, Lugdunum dirigitur; et ibi Siagrio episcopo coram astante, et aliis sacerdotibus multis, cum saecularium principibus, se sacramento exuit, nunquam se in mortem Silvestri mistum fuisse. |
| 24 | Post duos vero annos instigatus iterum a Lampadio filius Silvestri, assecutus in via Petrum diaconum, lancea sauciatum interfecit. |
| 25 | Quod cum factum fuisset, de eo loco elevatus, et ad Divionense delatus castrum, secus sanctum Gregorium proavum nostrum sepelitur. |
| 26 | Iste vero homicida fugam iniens, ad Chilpericum regem transiit, facultatibus suis fisco regis Guntchramni dimissis. |
| 27 | Cumque per diversa vagaretur pro commisso scelere, nec ei esset locus firmus ad commorandum; tandem, ut credo, contra eum sanguine insonte ad divinam potentiam proclamante, in quodam loco dum iter ageret, innocentem hominem evaginato gladio interemit. |
| 28 | Cuius parentes condolentes propinqui exitum, commota seditione, extractis gladiis, eum in frusta concidunt, membratimque dispergunt. |
| 29 | Talem iusto iudicio Dei exitum miser accepit, ut qui propinquum innocentem interemerat, ipse nocens diutius non maneret: nam tertio haec ei evenerunt anno. |
| 30 | Denique post transitum Silvestri, Lingonici iterum episcopum flagitantes, Pappolum, qui quondam archidiaconus Augustodunensis fuerat, accipiunt: qui multa, ut asserunt multi, egit iniqua, quae a nobis praetermittuntur, ne detractores fratrum esse videamur: tamen qualem is habuerit exitum, non omittam. |
| 31 | Anno octavo episcopatus sui, dum dioeceses ac villas Ecclesiae circumiret, quadam nocte dormienti apparuit illi beatus Tetricus vultu minaci; cui ita dicit: Quid tu, inquit, hic, Pappole? Ut quid sedem meam polluis? ut quid ecclesiam pervadis? ut quid oves mihi creditas sic dispergis? Cede loco, relinque sedem, abscede longius a regione. |
| 32 | Et haec dicens, virgam quam habebat in manu, pectori eius cum ictu valido impulit. |
| 33 | In quo ille evigilans, dum cogitat quid hoc esset, fixa in loco illo defigitur, ac dolore maximo cruciatur. |
| 34 | In hoc igitur angore manens, abhorret cibum potumque, et mortem iam sibi proximam praestolatur. |
| 35 | Quid plura? Tertia die cum sanguinem ore proiiceret, exspiravit; exinde elatus Lingonas, est sepultus. |
| 36 | In cuius locum Mummolus abbas, quem Bonum cognomento vocant, episcopus substituitur: quem multi magnis laudibus prosequuntur: dicentes eum esse castum, sobrium, moderatum, ac in omni bonitate promptissimum, amantem iustitiam, charitatem omni intentione diligentem. |
| 37 | Qui accepto episcopatu, cognoscens quod Lampadius multum de rebus fraudasset ecclesiae, ac de spoliis pauperum, agros, vineasque, vel mancipia congregasset, eum ab omni re nudatum a praesentia sua iussit abigi. |
| 38 | Qui nunc in maxima paupertate degens, manibus propriis victum quaerit. |
| 39 | Haec de his sufficiant. |
| VI. | |
| 1 | Anno vero quo supra, id est quo mortuo Sigiberto Childebertus filius eius regnare coepit, multae virtutes ad sepulcrum beati Martini apparuerunt, quas in illis libellis scripsi, quos de ipsius miraculis componere tentavi. |
| 2 | Et licet sermone rustico, tamen celare passus non sum, quae aut ipse vidi, aut a fidelibus relata cognovi. |
| 3 | Hic tantum quid negligentibus evenerit, qui post virtutem coelestem terrena medicamenta quaesierunt, exsolvam: quia sicut per gratiam sanitatum, ita et per castigationem stultorum virtus eius ostenditur. |
| 4 | Leonastes Biturigus archidiaconus, decidentibus cataractis, lumine caruit oculorum. |
| 5 | Qui cum per multos medicos ambulans, nihil omnino visionis recipere posset, accessit ad basilicam beati Martini: ubi per duos aut tres menses consistens, et ieiunans assidue, lumen ut reciperet flagitabat. |
| 6 | Adveniente autem festivitate, clarificatis oculis cernere coepit; regressus quoque domum, vocato quodam Iudaeo, ventosas quarum beneficio oculis lumen augeret, humeris superponit. |
| 7 | Decidente quoque sanguine, rursus in recidivam caecitatem redigitur. |
| 8 | Quod cum factum fuisset, rursum ad templum sanctum regressus est. |
| 9 | Ibique iterum longo spatio commoratus, lumen recipere non meruit. |
| 10 | Quod ei ob peccatum non praestitum reor, iuxta illud dominicum oraculum: Qui habet, dabitur ei, et abundabit: et qui non habet, ipsum quod habet auferetur ab eo (Matth. XIII, 12). |
| 11 | Et illud: Ecce sanus factus es, iam noli peccare, ne quid tibi deterius evenias (Ioan. V, 14). |
| 12 | Nam perstitisset hic in sanitate, si Iudaeum non induxisset super divinam virtutem. |
| 13 | Tales enim admonet et arguit Apostolus, dicens: Nolite enim iugum ducere cum infidelibus. |
| 14 | Quae enim participatio iustitiae cum iniquitate? Aut quae societas lucis cum tenebris? Quae autem communicatio Christi cum Belial? Aut quae pars fideli cum infideli? Quis autem consensus templo Dei cum idolis? Vos estis enim templum Dei vivi. |
| 15 | Propterea exite de medio eorum, et separamini ab his, ait Dominus (II Cor. VI, 14-17). |
| 16 | Ideo doceat unumquemque Christianum haec causa, ut quando coelestem accipere meruerit medicinam, terrena non requirat studia. |
| VII. | |
| 1 | Sed et illud commemorare libet, qui, vel quales viri hoc anno a Domino sunt vocati. |
| 2 | Unde magnum eum et Deo acceptabilem ego censeo, qui talis de nostra terra suo paradiso collocatur. |
| 3 | Nam benedictus Senoch presbyter, qui apud Turonos morabatur, sic migravit a saeculo. |
| 4 | Fuit autem genere Theifalus, et in Turonico clericus factus, in cellulam quam ipse inter parietes antiquos composuerat, se removit: collectisque monachis, oratorium, quod multo tempore dirutum fuerat, reparavit. |
| 5 | Idem super infirmos multas virtutes fecit, quas in libro Vitae eius scripsimus. |
| VIII. | |
| 1 | Eo anno et beatus Germanus Parisiorum episcopus transiit: in cuius exsequiis, multis virtutibus quas in corpore gesserat, hoc miraculum confirmationem fecit. |
| 2 | Nam carcerariis acclamantibus, corpus in platea aggravatum est, solutisque eisdem, rursum sine labore levatur: ipsi quoque qui soluti fuerant, in obsequium funeris usque ad basilicam in qua sepultus est, liberi pervenerunt. |
| 3 | Ad sepulcrum autem eius multas virtutes, Domino tribuente, credentes experiuntur: ita ut quisque, si iusta petierit, velociter exoptata reportet. |
| 4 | Si quis tamen strenuus virtutes illius, quas in corpore fecit, sollicite vult inquirere, librum Vitae illius, qui a Fortunato presbytero compositus est, legens cuncta reperiet. |
| IX. | |
| 1 | Eodem quoque anno et Caluppa reclausus obiit. |
| 2 | Hic autem ab infantia sua semper religiosus fuit, et apud monasterium Melitense termini Arverni conversus, in magna se humilitate fratribus praebuit, sicut in libro Vitae eius scripsimus |
| X. | |
| 1 | Fuit autem in Biturico termino reclausus, nomine Patroclus, presbyterii honore praeditus, mirae sanctitatis ac religionis, vir magnae abstinentiae, qui plerumque ab inedia diversis incommodis vexabatur. |
| 2 | Vinum, siceram, vel omne quod inebriare potest, non bibebat praeter aquam parumper melle linitam: sed nec pulmento aliquo utebatur. |
| 3 | Cuius victus erat panis in aquam infusus, atque sale respersus: huius oculi nunquam caligaverunt. |
| 4 | Erat autem in oratione assiduus. |
| 5 | quam si parumper praetermisisset, aut legebat aliquid, aut scribebat. |
| 6 | Frigoriticis, pustulis laborantibus, vel reliquis morbis, saepe per orationem remedia conferebat. |
| 7 | Sed et alia signa multa fecit, quae per ordinem longum est enarrare. |
| 8 | Cilicium semper puro adhibebat corpori. |
| 9 | Qui octogenaria aetate abscedens a saeculo, migravit ad Christum. |
| 10 | Scripsimus et de huius Vita fibellum. |
| XI. | |
| 1 | Et quia semper Deus noster sacerdotes suos glorificare dignatur, quid Arverno de Iudaeis hoc anno contigerit, pandam. |
| 2 | Cum eosdem plerumque beatus Avitus episcopus commoneret, ut relicto velamine legis Mosaicae, spiritaliter lecta intelligerent, et Christum filium viventis Dei, prophetica et regali auctoritate promissum, corde purissimo in sacris litteris contemplarentur; manebat in pectoribus eorum, iam non dicam, velamen illud, quo facies Moysi obumbrabatur, sed paries, sacerdote quoque orante, ut conversi ad Dominum, velamen ab eis litterae rumperetur, quidam ex his ad sanctum Pascha, ut baptizaretur expetiit, renatusque Deo per baptismi sacramentum, cum albatis reliquis in albis et ipse procedit. |
| 3 | Ingredientibus autem populis portam civitatis, unus Iudaeorum super caput conversi Iudaei oleum fetidum, diabolo instigante, diffudit. |
| 4 | Quod cum cunctus abhorrens populus voluisset eum urgere lapidibus, pontifex ut fieret non permisit. |
| 5 | Die autem beato, quo Dominus ad coelos post redemptum hominem ascendit gloriosus, cum sacerdos de ecclesia ad basilicam psallendo procederet, irruit super synagogam Iudaeorum multitudo tota sequentium, destructamque a fundamentis, campi planitiei assimilat. |
| 6 | Alia autem die sacerdos eis legatos mittit, dicens: Vi ego vos confiteri Dei Filium non impello, sed tamen praedico, et salem scientiae vestris pectoribus trado. |
| 7 | Pastor sum enim dominicis ovibus superpositus, et de vobis ille verus Pastor, qui pro nobis passus est, dixit habere se alias oves quae non sunt ex ovili suo, quas eum oporteat adducere, ut fiat unus grex et unus pastor (Ioan. X, 16). |
| 8 | Ideoque si vultis credere ut ego, estote unus grex, custode me posito; sin vero aliud, abscedite a loco. |
| 9 | Illi autem diu aestuantes atque dubitantes, tertia die, ut credo, obtentu pontificis, coniuncti in unum ad eum mandata remittunt, dicentes: Credimus Iesum filium Dei vivi, nobis prophetarum vocibus repromissum; et ideo petimus ut abluamur baptismo, ne in hoc delicto permaneamus. |
| 10 | Gavisus autem nuntio pontifex, nocte sancta Pentecostes, vigiliis celebratis, ad baptisterium foras muraneum egressus est: ibique omnis multitudo coram eo prostrata, baptismum flagitavit. |
| 11 | At ille prae gaudio lacrymans, cunctos aqua abluens, chrismate liniens, in sinu matris Ecclesiae congregavit. |
| 12 | Flagrabant cerei, lampades refulgebant, albicabat tota civitas de grege candido: nec minus fuit urbi gaudium, quam quondam Spiritu sancto descendente super apostolos, Ierusalem videre promeruit. |
| 13 | Fuerunt autem qui baptizati sunt, amplius quingenti. |
| 14 | Hi vero qui baptismum percipere noluerunt, discedentes ab illa urbe, Massiliae redditi sunt. |
| XII. | |
| 1 | Transiit posthaec et Brachio abbas cellulae Manatensis. |
| 2 | Fuit autem genere Thoringus, in servitium Sigivaldi quondam ducis venationem exercens, sicut alibi scripsimus. |
| XIII. | |
| 1 | Ergo ut ad propositum revertamur, Chilpericus rex Chlodovechum filium suum Turonis transmisit. |
| 2 | Qui congregato exercitu, in terminum Turonicum, et Andegavum usque Santonas transiit, eamque pervasit. |
| 3 | Mummolus vero patricius Guntchramni regis, cum magno exercitu usque Lemovicinum transiit, et contra Desiderium ducem Chilperici regis bellum gessit. |
| 4 | In quo praelio cecidere de exercitu eius quinque millia; de Desiderii vero viginti quatuor millia. |
| 5 | Ipse quoque Desiderius fugiens vix evasit. |
| 6 | Mummolus vero patricius per Arvernum rediit, eamque [Al., eaque] per loca exercitus eius devastavit, et sic in Burgundiam peraccessit. |
| XIV. | |
| 1 | Posthaec Merovechus cum ni custodia a patre retineretur, tonsuratus est, mutataque veste, qua clericis uti mos est, presbyter ordinatur, et ad monasterium Cenomannicum, quod vocatur Aninsula, dirigitur, ut ibi sacerdotali erudiretur regula. |
| 2 | Haec audiens Gunthchramnus Boso, qui tunc in basilica sancti Martini, ut diximus, residebat, misit Riculfum [Al. Rigulfum] subdiaconum, ut ei consilium occulte praeberet expetendi basilicam sancti Martini. |
| 3 | Qui cum abiisset, ab alia parte Gailenus puer eius advenit. |
| 4 | Cumque parvum solatium qui eum ducebant haberent, ab ipso Gaileno in itinere excussus est, opertoque capite, indutusque veste saeculari, beati Martini templum expetiit. |
| 5 | Nobis autem Missas celebrantibus, in sanctam basilicam, aperta reperiens ostia, ingressus est. |
| 6 | Post Missas autem petiit, ut ei eulogias dare deberemus. |
| 7 | Erat autem tunc nobiscum Ragnemodus Parisiacae sedis episcopus, qui sancto Germano successerat. |
| 8 | Quod cum refutaremus, ipse clamare coepit et dicere, quod non recte eum a communione sine fratrum conniventia suspenderemus. |
| 9 | Illo autem haec dicente, cum consensu fratris qui praesens erat, contestata causa canonica, eulogias nobis accepit. |
| 10 | Veritus autem sum, ne dum unum a communione suspendebam, in multos existerem homicida. |
| 11 | Minabatur enim aliquos de populo nostro interficere, si communionem nostram non meruisset. |
| 12 | Multas tamen pro hac causa Turonica regio sustinuit clades. |
| 13 | His diebus Nicetius vir neptis meae, propriam habens causam, ad Chilpericum regem abiit cum diacono nostro, qui regi fugam Merovechi narraret. |
| 14 | Quibus visis, Fredegundis regina ait: Exploratores sunt, et ad sciscitandum quid agat rex advenerunt, ut sciant quid Merovecho renuntient. |
| 15 | Et statim exspoliatos in exsilium retrudi praecepit, de quo mense septimo expleto relaxati sunt. |
| 16 | Igitur Chilpericus nuntios ad nos direxit, dicens: Eiicite apostatam illum de basilica: sin autem aliud, totam regionem illam igni succendam. |
| 17 | Cumque nos rescripsissemus, Impossibile esse quod temporibus haereticorum non fuerat, Christianorum nunc temporibus fieri, ipse exercitum commovet, et illuc dirigit. |
| 18 | Anno autem secundo Childeberti regis, cum videret Merovechus patrem suum in hac deliberatione intentum, assumpto secum Guntchramno duce ad Brunichildem pergere cogitat, dicens; Absit ut propter meam personam basilica domni Martini violentiam perferat, aut [Al. et] regio eius per me captivitati subdatur. |
| 19 | Et ingressus basilicam, dum vigilias ageret, res quas secum habebat, ad sepulcrum beati Martini exhibuit, orans ut sibi sanctus succurreret, atque ei concederet gratiam suam, ut regnum accipere posset. |
| 20 | Leudastes tunc comes cum multas ei in amore Fredegundis insidias tenderet, ad extremum pueros eius, qui in pago egressi fuerant, circumventos dolis gladio trucidavit, ipsumque interimere cupiens, si reperire loco opportuno potuisset. |
| 21 | Sed ille consilio usus Guntchramni, et se ulcisci desiderans, redeunte Marileifo archiatro de praesentia regis, comprehendi praecepit: caesumque gravissime, ablato auro argentoque eius, et reliquis rebus quas secum exhibebat, nudum reliquit. |
| 22 | Et interfecisset utique, si non inter manus caedentium elapsus, ecclesiam expetisset: quem nos postea indutum vestimentis, obtenta vita Pictavum remisimus. |
| 23 | Merovechus vero de patre atque noverca multa crimina loquebatur: quae cum ex parte vera essent, credo acceptum non fuisse Deo, ut haec per filium vulgarentur, sicut in sequentibus cognovi. |
| 24 | Quadam enim die ad convivium eius ascitus, dum pariter sederemus, suppliciter petiit aliqua ad instructionem animae legi. |
| 25 | Ego vero reserato Salomonis libro, versiculum qui primus occurrit arripui, qui haec continebat: Oculum qui adversus aspexerit patrem, effodiant eum corvi de convallibus (Prov. III, 17). |
| 26 | Illo quoque non intelligente, consideravi hunc versiculum a Domino praeparatum. |
| 27 | Tunc direxit Guntchramnus puerum ad mulierem quamdam, sibi iam cognitam a tempore Chariberti regis, habentem spiritum pythonis, ut ei quae erant eventura narraret. |
| 28 | Asserebat praeterea ipsam sibi ante hoc tempus, non solum annum, sed et diem et horam, in qua rex Charibertus obiret denuntiasse. |
| 29 | Quae haec ei per pueros mandata remisit: Futurum est enim ut rex Chilpericus hoc anno deficiat, et Merovechus rex exclusis fratribus omne capiat regnum. |
| 30 | Tu vero ducatum totius regni eius annis quinque tenebis. |
| 31 | Sexto vero anno in una civitatum , quae super Ligeris alveum sita est in dextra eius parte, favente populo, episcopatus gratiam adipisceris, ac senex et plenus dierum ab hoc mundo migrabis. |
| 32 | Cumque haec pueri redeuntes domino nuntiassent, statim ille vanitate elatus, tanquam si iam in cathedra Turonicae ecclesiae resideret, ad me haec detulit verba. |
| 33 | Cuius ego irridens stultitiam, dixi: A Deo haec poscenda sunt; nam credi non debent quae diabolus repromittit. |
| 34 | Ille autem ab initio mendax est, et in veritate nunquam stetit (Ioan. VIII, 44). |
| 35 | Illo quoque cum confusione discedente, valde irridebam hominem, qui talia credi putabat. |
| 36 | Denique quadam nocte vigiliis in basilica sancti antistitis celebratis, dum lectulo decubans obdormissem, vidi angelum per aera volantem. |
| 37 | Cumque super sanctam basilicam praeteriret, voce magna ait: Heu heu! percussit Deus Chilpericum, et omnes filios eius; nec superabit de his qui processerunt ex lumbis eius, qui regat regnum illius in aeternum. |
| 38 | Erant ei eo tempore de diversis uxoribus filii quatuor, exceptis filiabus. |
| 39 | Cum autem haec in posterum impleta fuissent, tunc ad liquidum cognovi falsa esse quae promiserant harioli. |
| 40 | Igitur commorantibus his apud basilicam sancti Martini, misit ad Guntchramnum Bosonem Fredegundis regina, quaeque ei iam pro morte Theodoberti patrocinabatur occulte, dicens; Si Merovechum eiicere potueris de basilica ut interficiatur, magnum de me munus accipies. |
| 41 | At ille praesto putans esse interfectores, ait ad Merovechum: Ut quid hic quasi segnes et timidi residemus, et ut hebetes circa basilicam hanc occulimur? Veniant enim equi nostri, et acceptis accipitribus, cum canibus exerceamur venatione, spectaculisque patulis iocundemur. |
| 42 | Hoc enim agebat callide, ut eum a sancta basilica separaret. |
| 43 | Guntchramnus vero alias sane bonus. |
| 44 | Nam ad periuria nimium praeparatus erat, verumtamen nulli amicorum sacramentum dedit, quod non protinus omisisset. |
| 45 | Egressi itaque, ut diximus, de basilica, ad Iocundiacensem domum civitati proximam progressi sunt: sed a nemine Merovechus nocitus est. |
| 46 | Et quia impetebatur tunc Guntchramnus de interitu, ut diximus, Theodoberti, misit Chilpericus rex nuntios et epistolam scriptam ad sepulcrum sancti Martini, quae habebat insertum, ut ei beatus Martinus rescriberet, utrum liceret extrahi Guntchramnum de basilica eius, an non. Sed Baudegilus diaconus, qui hanc epistolam exhibuit, chartam puram cum eadem quam detulerat, ad sanctum tumulum misit. |
| 47 | Cumque per triduum exspectasset, et nihil rescripti reciperet, redivit ad Chilpericum. |
| 48 | Ille vero misit alios, qui a Guntchramno sacramenta exigerent, ut sine eius scientia basilicam non relinqueret. |
| 49 | Qui ambienter iurans pallam altaris fideiussorem dedit, nunquam se exinde sine iussione regia egressurum. |
| 50 | Merovechus vero non credens pythonissae, tres libros super sancti sepulcrum posuit, id est Psalterii, Regum, Evangeliorum: et vigilans tota nocte, petiit ut sibi beatus confessor quid eveniret ostenderet, et utrum possit regnum accipere, an non, ut Domino indicante cognosceret. |
| 51 | Posthaec continuato triduo in ieiuniis, vigiliis, atque orationibus, ad beatum tumulum iterum accedens, revolvit librum, qui erat Regum: versus autem primus paginae quam reseravit, hic erat: Pro eo quod dereliquistis Dominum Deum vestrum, et ambulastis post deos alienos, nec fecistis rectum ante conspectum eius: ideo tradidit vos Dominus Deus vester in manibus inimicorum vestrorum (III Reg. IX, 9). |
| 52 | Psalterii autem versus hic est inventus: Verumtamen propter dolositatem posuisti eis mala: deiecisti eos, dum allevarentur. |
| 53 | Quomodo facti sunt in desolationem? subito defecerunt: perierunt propter iniquitates suas (Psalm. LXXI, 18. 19). |
| 54 | In Evangeliis autem hoc est repertum: Scitis quia post biduum Pascha fiet, et Filius hominis tradetur ut crucifigatur (Matth. XXVI, 2). |
| 55 | In his responsionibus ille confusus, flens diutissime ad sepulcrum beati antistitis, assumto secum Guntchramno duce, cum quingentis aut eo amplius viris discessit. |
| 56 | Egressus autem basilicam sanctam, cum iter ageret per Antissiodorense territorium, ab Erpone duce Guntchramni regis comprehensus est. |
| 57 | Cumque ab eo detineretur, casu nescio quo dilapsus, basilicam sancti Germani ingressus est. |
| 58 | Audiens haec Guntchramnus rex, in ira commotus Erponem septingentis aureis damnat, et ab honore removet, dicens: Retinuisti, ut ait frater meus, inimicum suum. |
| 59 | Quod si hoc facere cogitabas, ad me eum debuisti prius adducere; sin autem aliud, nec tangere debueras quem tenere dissimulabas. |
| 60 | Exercitus autem Chilperici regis usque Turonis accedens, regionem illam in praedas mittit, succendit, atque devastat: nec rebus sancti Martini pepercit, sed quod manu tetigit, sine ullo Dei intuitu, aut timore diripuit. |
| 61 | Merovechus prope duos menses ad antedictam basilicam residens, fugam iniit, et ad Brunichildem reginam usque pervenit: sed ab Austrasiis non est collectus. |
| 62 | Pater vero eius exercitum contra Campanenses commovit, putans eum ibidem occultari: sed nihil nocuit, nec eum potuit reperire. |
| XV. | |
| 1 | Et quia tempore illo, quo Alboinus in Italiam ingressus est, Chlothacharius et Sigibertus Suavos et alias gentes in loco illo posuerunt; hi qui tempore Sigiberti regressi sunt, id est qui cum Alboino fuerant, contra hos consurgunt, volentes eos a regione illa extrudere ac delere. |
| 2 | At illi obtulerunt eis tertiam partem terrae, dicentes: Simul vivere sine collisione possumus. |
| 3 | Sed illi contra eos irati, eo quod ipsi hoc antea tenuissent, nullatenus pacificare voluerunt. |
| 4 | Dehinc obtulerunt eis iterum isti medietatem: posthaec duas partes, sibi tertiam relinquentes. |
| 5 | Nolentibus autem illis, obtulerunt cum terra omnia pecora, tantum ut a bello cessarent. |
| 6 | Sed nec hoc illi acquiescentes, certamen expetunt. |
| 7 | Et inter se ante certamen, qualiter uxores Suavorum dividerent, et qui quam post eorum exitum acciperet, tractant, putantes eos iam quasi interfectos habere. |
| 8 | Sed Domini miseratio, quae iustitiam facit, in aliam partem voluntatem eorum retorsit. |
| 9 | Nam confligentibus illis: erant autem viginti sex millia Saxonum, ex quibus viginti millia ceciderunt; Suavorum quoque sex millia quadringenti, et octoginta tantum prostrati sunt: reliqui vero victoriam obtinuerunt. |
| 10 | Illi quoque qui ex Saxonibus remanserant, detestati sunt, nullum se eorum barbam, neque capillos incisurum, nisi prius se de adversariis ulciscerentur. |
| 11 | Quibus iterum decertantibus, in maiore excidio corruerunt, et sic a bello cessatum est. |
| XVI. | |
| 1 | In Britanniis haec acta sunt. |
| 2 | Macliavus quondam et Bodicus Britannorum comites, sacramentum inter se dederant, ut qui ex eis superviveret, filios partis alterius tanquam proprios defensaret. |
| 3 | Mortuus autem Bodicus reliquit filium, Theodericum nomine. |
| 4 | Quo, Macliavus oblitus sacramenti, expulso a patria, regnum patris eius accepit. |
| 5 | Hic vero multo tempore profugus vagusque fuit: cui tandem misertus Deus collectis secum a Britannia viris, se super Macliavum obiecit, eumque cum filio eius Iacob gladio interemit, partemque regni, quam quondam pater eius tenuerat, in sua potestate restituit; partem vero aliam Warochus Macliavi filius vindicavit sibi. |
| XVII. | |
| 1 | Guntchramnus vero rex duos Magnacharii quondam filios gladio interemit, pro eo quod in Austrechildem reginam, eiusque soboles multa detestabilia atque exsecranda proferrent; facultatesque eorum fisco suo redegit. |
| 2 | Ipse quoque duos filios suos subito morbo oppressos perdidit, de quorum funere valde contristatus est, eo quod orbatus absque liberis remansisset. |
| 3 | Eo anno dubietas Paschae fuit. |
| 4 | In Galliis vero nos cum multis civitatibus quarto decimo Kalendas Maias sanctum Pascha celebravimus. |
| 5 | Alii vero cum Hispanis, duodecimo Kalendas Aprilis solemnitatem hanc tenuerunt: tamen ut ferunt, fontes illi, qui in Hispaniis nutu Dei complentur, in nostro Pascha repleti sunt. |
| XVIII. | |
| 1 | Cainone vero Turonico vico, dum ipso glorioso Resurrectionis Dominicae die Missae celebrarentur, ecclesia contremuit, populusque conterritus a pavore, unam vocem dedit, dicens quod ecclesia caderet: cunctique ab ea, etiam pereffractis ostiis per fugam lapsi sunt. |
| 2 | Magna posthaec lues populum devastavit. |
| 3 | Posthaec Guntchramnus rex ad Childebertum nepotem suum legatos mittit, pacem petens, ac deprecans eum videre. |
| 4 | Tunc ille cum proceribus suis ad eum venit: qui ad pontem, quem Petreum vocitant, coniuncti sunt, consalutantes atque invicem osculantes se. |
| 5 | Guntchramnus rex ait: Evenit impulsu peccatorum meorum, ut absque liberis remanerem: et ideo peto, ut hic nepos meus mihi sit filius. |
| 6 | Et imponens eum super cathedram suam, cunctum ei regnum tradidit, dicens: Una nos parma protegat, unaque hasta defendat. |
| 7 | Quod si filios habuero, te nihilominus tanquam unum ex his reputabo, ut illa cum eis, tecumque permaneat charitas, quam tibi hodie ego polliceor, teste Deo. |
| 8 | Proceres vero Childeberti similiter pro eodem polliciti sunt. |
| 9 | Et manducantes simul atque bibentes, dignisque se muneribus honorantes, pacifici discesserunt. |
| 10 | Tunc ad Chilpericum regem legationem mittentes, ut redderet quod de eorum regno minuerat: quod si differret, campum praepararet ad bellum. |
| 11 | Quod ille despiciens, apud Suessionas atque Parisios circos aedificare praecepit, eosque populis spectaculum praebens. |
| XIX. | |
| 1 | His ita gestis, audiens Chilpericus, quod Praetextatus Rothomagensis episcopus contra utilitatem suam populis munera daret, eum ad se arcessiri praecepit. |
| 2 | Quo discusso, reperit cum eodem res Brunichildis reginae commendatas: ipsisque ablatis, eum in exsilio usque ad sacerdotalem audientiam retineri praecepit. |
| 3 | Coniuncto autem Concilio, exhibitus est. |
| 4 | Erant autem episcopi qui advenerant apud Parisios, in basilica sancti Petri apostoli. |
| 5 | Cui rex ait: Quid tibi visum est, o episcope, ut inimicum meum Merovechum, qui filius esse debuerat, cum amita sua, id est patrui sui uxore, coniungeres? An ignarus eras, quae pro hac causa Canonum statuta sanxissent? Etiam non hic solum excessisse probaris, sed etiam cum illo egisti, datis muneribus, ut ego interficerer. |
| 6 | Hostem autem filium patri fecisti, seduxisti pecunia plebem, ut nullus mecum fidem habitam custodiret; voluistique regnum meum in manum alterius tradere. |
| 7 | Haec eo dicente, infremuit multitudo Francorum, voluitque ostia basilicae rumpere, quasi ut extractum sacerdotem lapidibus urgeret: sed rex prohibuit fieri. |
| 8 | Cumque Praetextatus episcopus ea quae rex dixerat, facta negaret, advenerunt falsi testes, qui ostendebant species aliquas, dicentes: Haec et haec nobis dedisti, ut Merovecho fidem promittere deberemus. |
| 9 | Ad haec ille dicebat: Verum enim dicitis, vos a me saepius muneratos, sed non haec causa exstitit, ut rex eiiceretur a regno. |
| 10 | Nam et cum vos mihi et equos optimos, et res alias praeberetis, nunquid poteram aliud facere, nisi et ego vos simili sorte remunerarem. |
| 11 | Recedente vero rege ad metatum suum, nos collecti in unum sedebamus in secretario basilicae beati Petri. |
| 12 | Confabulantibusque nobis, subito advenit Aetius archidiaconus Parisiacae Ecclesiae, salutatisque nobis, ait: Audite me, o sacerdotes Domini, qui in unum collecti estis. |
| 13 | Aut enim hoc tempore exaltabitis nomen vestrum, et bonae famae gratia refulgebitis; aut certe nullus vos amodo pro Dei sacerdotibus est habiturus, si personas vestras sagaciter non erigitis, aut fratrem perire permittitis. |
| 14 | Haec eo dicente, nullus sacerdotum ei quidquam respondit, timebant enim reginae furorem, cuius instinctu haec agebantur. |
| 15 | Quibus intentis, et ora digito comprimentibus, ego aio: Attenti estote, quaeso, sermonibus meis, o sanctissimi sacerdotes Dei, et praesertim vos, qui familiariores esse regi videmini: adhibete ei consilium sanctum atque sacerdotale, ne exardescens in ministrum Dei, pereat ab ira eius, et regnum perdat, et gloriam. |
| 16 | Haec me dicente, silebant omnes. |
| 17 | Illis vero silentibus adieci: Mementote, domini mei sacerdotes, verbi prophetici quod ait: Si viderit speculator iniquitatem hominis, et non dixerit, reus erit animae pereuntis (Ezech. XXXIII, 6). |
| 18 | Ergo nolite silere, sed praedicate, et ponite ante oculos regis peccata eius, ne forte ei aliquid mali contingat, et vos rei sitis pro anima eius. |
| 19 | An ignoratis quid novo gestum fuerit tempore? quomodo apprehensum Sigimundum Chlodomeris retrusit in carcerem? dixitque ei Avitus Dei sacerdos: Ne iniicias manum in eum, et cum Burgundiam petieris, victoriam obtinebis. |
| 20 | Ille vero abnuens quae ei a sacerdote dicta fuerant, abiit, ipsumque cum uxore et filiis interemit; petiitque Burgundiam, ibique oppressus ab exercitu, interemptus est. |
| 21 | Quid Maximus imperator? Nonne cum beatum Martinum compulisset communicare cuidam homicidae episcopo, et ille, quo facilius addictos morti liberaret, regi impio consensisset, prosequente Regis aeterni iudicio, ab imperio depulsus Maximus, morte pessima condemnatus est? Haec me dicente, non respondit ullus quidquam, sed erant omnes intenti et stupentes. |
| 22 | Duo tamen adulatores ex ipsis, quod de episcopis dici dolendum est, nuntiaverunt regi dicentes, quia nullum maiorem inimicum in suis causis quam me haberet. |
| 23 | Illico unus ex aulicis cursu rapido ad me repraesentandum dirigitur. |
| 24 | Cumque venissem, stabat rex iuxta tabernaculum ex ramis factum, et ad dexteram eius Bertchramnus episcopus, ad laevam vero Ragnemodus stabat: et erat ante eos scamnum pane desuper plenum cum diversis ferculis. |
| 25 | Visoque me rex ait: O episcope, iustitiam cunctis largiri debes, et ecce ego iustitiam a te non accipio; sed, ut video, consentis iniquitati, et impletur in te proverbium illud, quod corvus oculum corvi non eruit. |
| 26 | Ad haec ego: Si quis de nobis, o rex, iustitiae tramitem transcendere voluerit, a te corrigi potest: si vero tu excesseris, quis te corripiet? Loquimur enim tibi, sed si volueris audis; si autem nolueris, quis te condemnabit, nisi is qui se pronuntiavit esse Iustitiam? Ad haec ille, ut erat ab adulatoribus contra me accensus, ait: Cum omnibus enim inveni iustitiam, et tecum invenire non possum. |
| 27 | Sed scio quid faciam, ut noteris in populis, et iniustum te esse omnibus perpatescat. |
| 28 | Convocabo enim populum Turonicum, et dicam eis: Vociferamini contra Gregorium, quod sit iniustus, et nulli hominum iustitiam praestet. |
| 29 | Illis quoque haec clamantibus respondebo, Ego qui rex sum, iustitiam cum eodem invenire non possum, et vos qui minores estis invenietis? Ad haec ego: Quod sim iniustus, tu nescis. |
| 30 | Scit enim ille conscientiam meam, cui occulta cordis sunt manifesta. |
| 31 | Quod vero falso clamore populus te insultante vociferatur, nihil est, quia sciunt omnes a te haec emissa. |
| 32 | Ideoque non ego, sed potius tu in acclamatione notaberis. |
| 33 | Sed quid plura? Habes legem et Canones. |
| 34 | Haec te diligenter rimari oportet: et tunc quae praeceperint, si non observaveris, noveris tibi Dei iudicium imminere. |
| 35 | At ille quasi me demulcens, quod dolose faciens putabat me non intelligere, conversus ad iuscellum quod coram erat positum, ait: Propter te haec iuscella paravi, in quibus nihil aliud praeter volatilia, et parumper ciceris continetur. |
| 36 | Ad haec ego, cognoscens adulationes eius, dixi: Noster cibus esse debet facere voluntatem Dei, et non his deliciis delectari, ut ea quae praecepit, nullo casu praetermittamus. |
| 37 | Tu vero qui alios de iustitia culpas, pollicere prius quod legem et Canones non omittas: et tunc credimus quod iustitiam prosequaris. |
| 38 | Ille vero porrecta dextera, iuravit per omnipotentem Deum, quod ea quae lex et Canones edocebant, nullo praetermitteret pacto. |
| 39 | Posthaec accepto pane, hausto etiam vino discessi. |
| 40 | Ea vero nocte, decantatis nocturnalibus hymnis, ostium mansionis nostrae gravibus audio cogi verberibus: missoque puero, nuntios Fredegundis reginae astare cognosco. |
| 41 | Quibus introductis, salutationem reginae suscipio. |
| 42 | Deinde precantur pueri, ut in eius causis contrarius non existam, simulque ducentas argenti promittunt libras, si Praetextatus me impugnante opprimeretur. |
| 43 | Dicebant enim: Iam omnium episcoporum promissionem habemus: tantum tu adversus non incedas. |
| 44 | Quibus ego respondi: Si mihi mille libras auri argentique donetis, nunquid aliud facere possum, nisi quod Dominus agere praecipit? Unum tantum polliceor, quod ea quae caeteri secundum Canonum statuta consenserint, sequar. |
| 45 | At illi non intelligentes quae dicebam, gratias agentes discesserunt. |
| 46 | Mane autem facto, aliqui de episcopis ad me venerunt, simile mandatum ferentes: quibus ego similia respondi. |
| 47 | Convenientibus autem nobis in basilica sancti Petri, mane rex adfuit, dixitque: Episcopus enim in furtis deprehensus, ab episcopali officio ut avellatur Canonum auctoritas sanxit. |
| 48 | Nobis quoque respondentibus: Quis ille sacerdos esset, cui furti crimen irrogaretur? respondit rex: Vidistis enim species, quas nobis furto abstulit. |
| 49 | Ostenderat enim nobis ante diem tertiam rex duo volucla, speciebus et diversis ornamentis referta: quae appretiabantur amplius quam tria millia solidorum. |
| 50 | Sed et sacculum cum numismatis auri pondere tenentem quasi millia duo. |
| 51 | Haec enim dicebat rex, sibi ab episcopo fuisse furata. |
| 52 | Qui respondit: Recolere vos credo, discedente a Rothomagensi urbe Brunichilde regina, quod venerim ad vos, dixique vobis, quia res eius, id est quinque sarcinas, commendatas haberem: et frequentius advenire pueros eius ad me, ut ea redderem, et nolui sine consilio vestro. |
| 53 | Tu autem dixisti mihi, o rex: Eiice haec a te, et revertantur ad mulierem res suae, ne inimicitia inter me et Childebertum nepotem meum pro his rebus debeat pullulare. |
| 54 | Reversus ergo ego ad urbem, unum voluclum tradidi pueris: non enim valebant amplius ferre. |
| 55 | Reversi iterum requirebant alia: iterum consului magnificentiam vestram. |
| 56 | Tu autem praecepisti, dicens: Eiice, eiice haec a te, o sacerdos, ne faciat scandalum haec causa. |
| 57 | Iterum tradidi eis duo ex his: duo autem alia remanserunt mecum. |
| 58 | Tu autem, quid nunc calumniaris, et me furti arguis, cum haec causa non ad furtum, sed ad custodiam debeat deputari? Ad haec rex: Si hoc depositum penes te habebatur ad custodiendum, cur solvisti unum ex his, et limbum aureis contextum filis in partes dissecasti, et dedisti per viros, qui me a regno deiicerent? Praetextatus episcopus respondit: Iam dixi tibi superius, quia munera eorum acceperam, ideoque cum non haberem de praesenti quod darem, hinc praesumpsi, et eis vicissitudinem munerum tribui. |
| 59 | Proprium mihi esse videbatur, quod filio meo Merovecho erat, quem de lavacro regenerationis excepi. |
| 60 | Videns autem rex Chilpericus, quod eum his calumniis superare nequiret, attonitus valde, a [Al. ac] conscientia confusus, discessit a nobis; vocavitque quosdam de adulatoribus suis, et ait: Victum me verbis episcopi fateor, et vera esse quae dicit scio. |
| 61 | Quid nunc faciam, ut reginae de eo voluntas adimpleatur? Et ait: Ite, et accedentes ad eum dicite, quasi consilium ex vobismetipsis dantes: Nosti quod sit rex Chilpericus pius atque compunctus, et cito flectatur ad misericordiam: humiliare sub eo, et dicito ab eo obiecta a te perpetrata fuisse. |
| 62 | Tunc nos prostrati omnes coram pedibus eius, dari tibi veniam impetramus. |
| 63 | His seductus Praetextatus episcopus, pollicitus est se ita facturum. |
| 64 | Mane autem facto, convenimus ad consuetum locum: adveniensque et rex, ait ad episcopum: Si munera pro muneribus his hominibus es largitus, cur sacramenta postulasti, ut fidem Merovecho servarent? Respondit episcopus: Petii, fateor, amicitias eorum haberi cum eo: et non solum hominem, sed, si fas fuisset, angelum de coelo evocassem, qui esset adiutor eius. |
| 65 | Filius enim mihi erat, ut saepe dixi, spiritalis ex lavacro. |
| 66 | Cumque haec altercatio altius tolleretur, Praetextatus episcopus prostratus solo, ait: Peccavi in coelum et coram te, o rex misericordissime, ego sum homicida nefandus: ego te interficere volui, et filium tuum in solio tuo erigere. |
| 67 | Haec eo dicente, prosternitur rex coram pedibus sacerdotum, dicens: Audite, o piissimi sacerdotes, reum crimen exsecrabile confitentem. |
| 68 | Cumque nos flentes regem elevassemus a solo, iussit eum basilicam egredi. |
| 69 | Ipse vero ad metatum discessit, transmittens librum Canonum, in quo erat quaternio novus annexus, habens canones quasi apostolicos, continentes haec: « Episcopus in homicidio, adulterio, et periurio deprehensus, a sacerdotio divellatur. |
| 70 | » His ita lectis, cum Praetextatus staret stupens, Bertchramnus episcopus ait: Audi, o frater et coepiscope, quia regis gratiam non habes, ideoque nec nostra charitate uti poteris, priusquam regis indulgentiam mercaris. |
| 71 | His ita gestis, petiit rex, ut aut tunica eius scinderetur, aut centesimus octavus psalmus, qui maledictiones Ischariothicas continet, super caput eius recitaretur; aut certe iudicium contra eum scriberetur, ne in perpetuum communicaret. |
| 72 | Quibus conditionibus ego restiti, iuxta promissum regis, ut nihil extra Canones gereretur. |
| 73 | Tunc Praetextatus a nostris raptus oculis, in custodiam positus est. |
| 74 | De qua fugere tentans [Al. cum fugeret] nocte, gravissime caesus, in insulam maris, quod adiacet civitati Constantinae, in exsilium est detrusus. |
| 75 | Posthaec sonuit, quod Merovechus iterum basilicam S. Martini conaretur expetere. |
| 76 | Chilpericus vero custodiri basilicam iubet, et omnes claudi aditus. |
| 77 | Custodes autem unum ostium, per quod pauci cleriei ad officium ingrederentur, relinquentes, reliqua ostia clausa tenebant: quod non sine taedio populis fuit. |
| 78 | Cum autem apud Parisios moraremur, signa in coelo apparuerunt, id est viginti radii a parte Aquilonis, qui ab Oriente surgentes ad Occidentem properabant: ex quibus unus prolixior et aliis supereminens, ut est in sublime elatus, mox defecit; et sic reliqui qui secuti fuerant, evanuerunt. |
| 79 | Credo interitum Merovechi pronuntiasse. |
| 80 | Merovechus vero dum in Rhemensi Campania latitaret, nec palam se Austrasiis crederet, a Tarabannensibus circumventus est, dicentibus, quod relicto patre eius Chilperico, ei se subiugarent, si ad eos accederet. |
| 81 | Qui velociter assumtis secum viris fortissimis, ad eos venit. |
| 82 | Hi praeparatos detegentes dolos, in villam eum quamdam concludunt, et circumseptum cum armatis nuntios patri dirigunt. |
| 83 | Quod ille audiens, illuc properare destinat. |
| 84 | Sed hic cum in hospitiolo quodam retineretur, timens ne ad vindictam inimicorum multas lueret poenas, vocato ad se Gaileno familiari suo, ait: Una nobis usque nunc et anima et consilium fuit: rogo ne patiaris me manibus inimicorum tradi; sed accepto gladio irruas in me: quod ille nec dubitans, eum cultro confodit. |
| 85 | Adveniente autem rege, mortuus est repertus. |
| 86 | Exstiterunt tunc qui assererent verba Merovechi, quae superius diximus, a regina fuisse conficta; Merovechum vero eius fuisse iussu clam interemptum. |
| 87 | Gailenum vero apprehensum, abscissis manibus et pedibus, auribus, et narium summitatibus, et aliis multis cruciatibus affectum, infeliciter necaverunt. |
| 88 | Grindionem quoque, intextum rotae, in sublime sustulerunt; Gucilionem, qui quondam comes palatii Sigiberti regis fuerat, abscisso capite interfecerunt. |
| 89 | Sed et alios multos qui cum eodem venerant, crudeli nece diversis mortibus affecerunt. |
| 90 | Loquebantur etiam tunc homines, in hac circumventione Egidium episcopum et Guntchramnum Bosonem fuisse maximum caput, eo quod Guntchramnus Fredegundis reginae occultis amicitiis potiretur pro interfectione Theodoberti; Egidius vero, quod ei iam longo tempore esset carus. |
| XX. | |
| 1 | Cum autem Iustinus imperator, amisso sensu, amens effectus esset, et per solam Sophiam augustam eius imperium regeretur, populi, ut in superiore libro iam diximus (Lib. IV, cap. 33), Tiberium Caesarem elegerunt, utilem, strenuum, atque sapientem, eleemosynarium, inopumque optimum defensorem. |
| 2 | Qui cum multa de thesauris quos Iustinus aggregavit, pauperibus erogaret, et Augusta illa eum frequentius increparet, quod rempublicam redegisset in paupertatem, diceretque: Quod ego multis annis aggregavi, tu infra paucum tempus prodige dispergis, aiebat ille: Non deerit fisco nostro, tantum pauperes eleemosynam accipiant, aut captivi redimantur. |
| 3 | Hic est enim magnus thesaurus, dicente Domino: Thesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi neque aerugo, neque tinea corrumpit; et ubi fures non effodiunt, nec furantur (Matth. VI, 20). |
| 4 | Ergo de hoc quod Deus dedit, congregemus per pauperes in coelo, ut Dominus nobis augere dignetur in saeculo. |
| 5 | Et quia, ut diximus, magnus et verus Christianus erat, dum hilari distributione pauperibus opem praestat, magis ac magis ei Dominus subministrat. |
| 6 | Nam deambulans per palatium, vidit in pavimento domus tabulam marmoream, in qua crux Dominica erat sculpta, et ait: Cruce tua, Domine, frontem nostram munimus et pectora, et ecce crucem sub pedibus conculcamus. |
| 7 | Et dicto citius iussit eum auferri, defossaque tabula atque erecta, inveniunt subter et aliam hoc signum habentem. |
| 8 | Nuntiantesque, iussit et illam auferre. |
| 9 | Qua amota, reperiunt et tertiam: iussuque eius et haec aufertur. |
| 10 | Qua ablata, inveniunt magnum thesaurum habentem supra mille auri centenaria. |
| 11 | Sublatumque aurum, pauperibus adhuc abundantius, ut consueverat, subministrat: nec ei Dominus aliquid deficere fecit pro bona voluntate sua. |
| 12 | Quid ei in posterum Dominus transmiserit, non omittam. |
| 13 | Narses ille dux Italiae, cum in quadam civitate domum magnam haberet, in Italiam cum multis thesauris egressus, ad supra memoratam urbem advenit: ibique in domo sua occulte cisternam magnam fodit, in qua multa millia centenariorum auri argentique reposuit: ibique interfectis consciis, uni tantummodo seni per iuramentum condita commendavit. |
| 14 | Defunctoque Narsete haec sub terra latebant. |
| 15 | Cumque supradictus senex huius eleemosynas assidue cerneret, pergit ad eum, dicens: Si, inquit, mihi aliquid prodest, magnam rem tibi, Caesar, edicam. |
| 16 | Cui ille: Dic, ait, quod volueris. |
| 17 | Proderit enim tibi, si quiddam nobis profuturum esse narraveris. |
| 18 | Thesaurum, inquit, Narsetis reconditum habeo, quod in extremo vitae positus celare non possum. |