| II. Hymnus in Honorem Passionis Laurentii |
| 1 | Antiqua fanorum parens, |
| 2 | iam Roma Christo dedita, |
| 3 | Laurentio victrix duce |
| 4 | ritum triumfas barbarum. |
| 5 | Reges superbos viceras |
| 6 | populosque frenis presseras, |
| 7 | nunc monstruosis idolis |
| 8 | inponis imperii iugum. |
| 9 | Haec sola derat gloria |
| 10 | urbis togatae insignibus, |
| 11 | feritate capta gentium |
| 12 | domaret ut spurcum Iovem, |
| 13 | non turbulentis viribus |
| 14 | Cossi, Camilli aut Caesaris, |
| 15 | sed martyris Laurentii |
| 16 | non incruento proelio. |
| 17 | Armata pugnavit Fides |
| 18 | proprii cruoris prodiga; |
| 19 | nam morte mortem diruit |
| 20 | ac semet inpendit sibi. |
| 21 | Fore hoc sacerdos dixerat |
| 22 | iam Xystus adfixus cruci |
| 23 | Laurentium flentem videns |
| 24 | crucis sub ipso stipite: |
| 25 | 'Desiste discessu meo |
| 26 | fletum dolenter fundere! |
| 27 | praecedo, frater; tu quoque |
| 28 | post hoc sequeris triduum.' |
| 29 | Extrema vox episcopi, |
| 30 | praenuntiatrix gloriae, |
| 31 | nihil fefellit; nam dies |
| 32 | praedicta palmare praetulit. |
| 33 | Qua voce, quantis laudibus |
| 34 | celebrabo mortis ordinem, |
| 35 | quo passionem carmine |
| 36 | digne retexens concinam? |
| 37 | hic primus e septem viris, |
| 38 | qui stant ad aram proximi, |
| 39 | levuita sublimis gradu |
| 40 | et ceteris praestantior, |
| 41 | claustris sacrorum praeerat |
| 42 | caelestis arcanum domus |
| 43 | fidis gubernans clavibus |
| 44 | votasque dispensans opes. |
| 45 | Versat famem pecuniae |
| 46 | praefectus urbi regiae, |
| 47 | minister insani ducis, |
| 48 | exactor auri et sanguinis, |
| 49 | qua vi latentes eruat |
| 50 | nummos operta existimans |
| 51 | talenta sub sacrariis |
| 52 | cumulosque congestos tegi. |
| 53 | Laurentium sisti iubet, |
| 54 | exquirit arcam ditibus |
| 55 | massis refertam et fulgidae |
| 56 | montes monetae conditos. |
| 57 | 'Soletis', inquit, 'conqueri |
| 58 | saevire nos iusto amplius, |
| 59 | cum christiana corpora |
| 60 | plus quam cruente scindimus. |
| 61 | Abest atrocioribus |
| 62 | censura fervens motibus, |
| 63 | blande et quiete efflagito, |
| 64 | quod sponte obire debeas. |
| 65 | Hunc esse vestris orgiis |
| 66 | moremque et artem proditum est, |
| 67 | hanc disciplinam foederis, |
| 68 | libent ut auro antistites. |
| 69 | Argenteis scyfis ferunt |
| 70 | fumare sacrum sanguinem |
| 71 | auroque nocturnis sacris |
| 72 | adstare fixos cereos. |
| 73 | Tum summa cura est fratribus, |
| 74 | ut sermo testatur loquax, |
| 75 | offerre fundis venditis. |
| 76 | sestertiorum milia. |
| 77 | Addicta avorum praedia |
| 78 | foedis sub auctionibus |
| 79 | successor exheres gemit |
| 80 | sanctis egens parentibus. |
| 81 | haec occuluntur abditis |
| 82 | ecclesiarum in angulis |
| 83 | et summa pietas creditur |
| 84 | nudare dulces liberos. |
| 85 | Deprome thensauros, malis |
| 86 | suadendo quos praestrigiis |
| 87 | exaggeratos obtines, |
| 88 | nigrante quos claudis specu. |
| 89 | hoc poscit usus publicus, |
| 90 | hoc fiscus, hoc aerarium, |
| 91 | ut dedita stipendiis |
| 92 | ducem iuvet pecunia. |
| 93 | Sic dogma vestrum est, |
| 94 | suum quibusque reddito. |
| 95 | en, Caesar agnoscit suum |
| 96 | nomisma nummis inditum. |
| 97 | Quod Caesaris scis, Caesari |
| 98 | da, nempe iustum postulo. |
| 99 | ni fallor, haud ullam tuus |
| 100 | signat deus pecuniam, |
| 101 | nec, cum veniret aureos |
| 102 | secum Filippos detulit, |
| 103 | praecepta sed verbis dedit |
| 104 | inanis a marsuppio. |
| 105 | Inplete dictorum fidem, |
| 106 | qua vos per orbem venditis, |
| 107 | nummos libenter reddite, |
| 108 | estote verbis divites!' |
| 109 | Nil asperum Laurentius |
| 110 | refert ad ista aut turbidum, |
| 111 | sed ut paratus obsequi |
| 112 | obtemperanter adnuit. |
| 113 | 'Est dives', inquit, 'non nego, |
| 114 | habetque nostra ecclesia |
| 115 | opumque et auri plurimum |
| 116 | nec quisquam in orbe est ditior. |
| 117 | Is ipse tantum non habet |
| 118 | argenteorum enigmatum |
| 119 | Augustus arcem possidens, |
| 120 | cui nummus omnis scribitur. |
| 121 | Sed nec recuso prodere |
| 122 | locupletis arcam numinis, |
| 123 | vulgabo cuncta et proferam, |
| 124 | pretiosa quae Christus tenet. |
| 125 | Unum sed orans flagito: |
| 126 | indutiarum paululum, |
| 127 | quo fungat efficacius |
| 128 | promissionis munere, |
| 129 | dum tota digestim mihi |
| 130 | Christi supellex scribitur; |
| 131 | nam calculanda primitus, |
| 132 | tum subnotanda est summula'. |
| 133 | Laetus tumescit gaudio |
| 134 | praefectus ac spem devorat |
| 135 | aurum, velut iam conditum |
| 136 | domi maneret, gestiens. |
| 137 | Pepigere tempus tridui, |
| 138 | laudatus inde absolvitur |
| 139 | Laurentius, sponsor sui |
| 140 | et sponsor ingentis lucri. |
| 141 | Tribus per urbem cursitat |
| 142 | diebus infirma agmina |
| 143 | omnesque, qui poscunt stipem, |
| 144 | cogens in unum et congregans. |
| 145 | Illic utrisque obtutibus |
| 146 | orbes cavatos praeferens |
| 147 | baculo regebat praevio |
| 148 | errore nutantem gradum |
| 149 | et claudus infracto genu |
| 150 | vel crure trunco semipes |
| 151 | breviorve planta ex altera |
| 152 | gressum trahebat inparem. |
| 153 | Est, ulcerosis artubus |
| 154 | qui tabe corrupta fluat, |
| 155 | est, cuius arens dextera |
| 156 | nervos in ulnam contrahat. |
| 157 | Tales plateis omnibus |
| 158 | exquirit, adsuetos ali |
| 159 | ecclesiae matris penu, |
| 160 | quos ipse promus noverat. |
| 161 | Recenset exim singulos |
| 162 | scribens viritim nomina, |
| 163 | longo et locatos ordine |
| 164 | adstare pro templo iubet. |
| 165 | Praescriptus et iam fluxerat |
| 166 | dies: furebat fervidus |
| 167 | iudex avaro spiritu |
| 168 | promissa solvi efflagitans. |
| 169 | Tum martyr: 'Adsistas velim |
| 170 | coramque dispositas opes |
| 171 | mirere, quas noster deus |
| 172 | praedives in sanctis habet. |
| 173 | Videbis ingens atrium |
| 174 | fulgere vasis aureis |
| 175 | et per patentes porticus |
| 176 | structos talentis ordines.' |
| 177 | It ille nec pudet sequi. |
| 178 | ventum ad sacratam ianuam, |
| 179 | stabant catervae pauperum |
| 180 | inculta visu examina. |
| 181 | Fragor rogantum tollitur, |
| 182 | praefectus horrescit stupens, |
| 183 | conversus in Laurentium |
| 184 | oculisque turbatis minax. |
| 185 | Contra ille: 'quid frendens', ait, |
| 186 | 'minitaris aut quid displicet? |
| 187 | num sordida haec aut vilia, |
| 188 | num dispuenda existimas? |
| 189 | Aurum, quod ardenter sitis, |
| 190 | effossa gignunt rudera |
| 191 | et de metallis squalidis |
| 192 | poenalis excudit labor, |
| 193 | torrens vel amnis turbidis |
| 194 | volvens harenis inplicat; |
| 195 | quod terrulentum ac sordidum |
| 196 | flammis necesse est decoqui. |
| 197 | Pudor per aurum solvitur, |
| 198 | violatur auro integritas, |
| 199 | pax occidit, fides petit, |
| 200 | leges et ipsae intercidunt. |
| 201 | Quid tu venenum gloriae |
| 202 | extollis et magni putas? |
| 203 | si quaeris aurum verius, |
| 204 | lux est et humanum genus. |
| 205 | Hi sunt alumni luminis, |
| 206 | quos corpus artat debile, |
| 207 | ne per salutem viscerum |
| 208 | mens insolescat turgida. |
| 209 | Cum membra morbus dissicit, |
| 210 | animus viget robustior, |
| 211 | membris vicissim fortibus |
| 212 | vis sauciatur sensuum. |
| 213 | Nam sanguis in culpam calens |
| 214 | minus ministrat virium, |
| 215 | si fervor effetus malis |
| 216 | elumbe virus contrahat. |
| 217 | Si forte detur optio, |
| 218 | malim dolore asperrimo |
| 219 | fragmenta membrorum pati |
| 220 | et pulcher intus vivere. |
| 221 | Committe formas pestium |
| 222 | et confer alternas lues: |
| 223 | carnisne morbus foedior, |
| 224 | an mentis et morum ulcera? |
| 225 | Nostri per artus debiles |
| 226 | intus decoris integri |
| 227 | sensum venusti innoxium |
| 228 | laboris expertes gerunt, |
| 229 | vestros valentes corpore |
| 230 | interna corrumpit lepra |
| 231 | errorque mancum claudicat |
| 232 | et caeca fraus nihil videt. |
| 233 | Quemvis tuorum principum, |
| 234 | qui veste et ore praenitent, |
| 235 | magis probabo debilem, |
| 236 | quam quis meorum est pauperum. |
| 237 | Hunc, qui superbit serico, |
| 238 | quem currus inflatum vehit, |
| 239 | hydrops aquosus lucido |
| 240 | tendit veneno intrinsecus. |
| 241 | Ast hic avarus contrahit |
| 242 | manus recurvas et volam |
| 243 | plicans aduncis unguibus |
| 244 | laxare nervos non valet. |
| 245 | Istum libido faetida |
| 246 | per scorta tractum publica |
| 247 | luto et cloacis inquinat, |
| 248 | dum spurca mendicat stupra. |
| 249 | Quid? ille fervens ambitu |
| 250 | sitimque honoris aestuans |
| 251 | mersisne anhelat febribus |
| 252 | atque igne venarum furit? |
| 253 | Quisquis tacendi intemperans |
| 254 | silenda prurit prodere, |
| 255 | vexatur et scalpit iecur |
| 256 | scabiemque cordis sustinet. |
| 257 | Quid invidorum pectorum |
| 258 | strumas retexam turgidas, |
| 259 | quid purulenta et livida |
| 260 | malignitatum vulnera? |
| 261 | Tute ipse, qui Romam regis, |
| 262 | contemptor aeterni dei, |
| 263 | dum daemonum sordes colis, |
| 264 | morbo laboras regio. |
| 265 | Hi, quos superbus despicis, |
| 266 | quos execrandos iudicas, |
| 267 | brevi ulcerosos exuent |
| 268 | artus et incolumes erunt, |
| 269 | cum carne corruptissima |
| 270 | tandem soluti ac liberi |
| 271 | pulcherrimo vitae statu |
| 272 | in arce lucebunt patris, |
| 273 | non sordidati aut debiles, |
| 274 | sicut videntur interim, |
| 275 | sed purpurantibus stolis |
| 276 | clari et coronis aureis. |
| 277 | Tunc, si facultas subpetat, |
| 278 | coram tuis obtutibus |
| 279 | istos potentes saeculi |
| 280 | velim recensendos dari. |
| 281 | Pannis videres obsitos |
| 282 | et mucculentis naribus, |
| 283 | mentum salivis uvidum |
| 284 | lipposque palfebra putri. |
| 285 | Peccante nil est taetrius, |
| 286 | nil tam leprosum aut putidum, |
| 287 | cruda est cicatrix criminum |
| 288 | oletque ut antrum tartari. |
| 289 | Animabus inversa vice |
| 290 | corrupta forma infligitur, |
| 291 | quas pulcher aspectus prius |
| 292 | in corpore oblectaverat. |
| 293 | En ergo nummos aureos, |
| 294 | quos proxime spoponderam, |
| 295 | quos nec favillis obruat |
| 296 | ruina nec fur subtrahat. |
| 297 | Nunc addo gemmas nobiles, |
| 298 | ne pauperem Christum putes, |
| 299 | gemmas corusci luminis, |
| 300 | ornatur hoc templum quibus. |
| 301 | Cernis sacratas virgines, |
| 302 | miraris intactas anus |
| 303 | primique post damnum tori |
| 304 | ignis secundi nescias. |
| 305 | Hoc est monile ecclesiae, |
| 306 | his illa gemmis comitur, |
| 307 | dotata sic Christo placet, |
| 308 | sic ornat altum verticem. |
| 309 | Eccum talenta, suscipe, |
| 310 | ornabis urbem Romulam, |
| 311 | ditabis et rem principis, |
| 312 | fies et ipse ditior.' |
| 313 | 'Ridemur', exclamat furens |
| 314 | praefectus, 'et miris modis |
| 315 | per tot figuras ludimur, |
| 316 | et vivit insanum caput! |
| 317 | Inpune tantas, furcifer. |
| 318 | strofas cavillo mimico |
| 319 | te nexuisse existimas, |
| 320 | dum scurra saltas fabulam? |
| 321 | Concinna visa urbanitas |
| 322 | tractare nosmet ludicris, |
| 323 | egon cachinnis venditus |
| 324 | acroma festivum fui? |
| 325 | Adeone nulla austeritas, |
| 326 | censura nulla est fascibus, |
| 327 | adeon securem publicam |
| 328 | mollis retudit lenitas? |
| 329 | Dicis: 'libenter oppetam, |
| 330 | votiva mors est martyri' -- |
| 331 | est ista vobis, novimus, |
| 332 | persuasionis vanitas --; |
| 333 | sed non volenti inpertiam: |
| 334 | praestetur ut mortis citae |
| 335 | conpendiosus exitus, |
| 336 | petite raptim non dabo. |
| 337 | Vitam tenebo et differam |
| 338 | poenis morarum iugibus, |
| 339 | et mors inextricabilis |
| 340 | longos dolores protrahet. |
| 341 | Prunas tepentes sternite, |
| 342 | ne fervor ignitus nimis |
| 343 | os contumacis occupet |
| 344 | et cordis intret abdita. |
| 345 | Vapor senescens langueat, |
| 346 | qui fusus adflatu levi |
| 347 | tormenta sensim temperet |
| 348 | semustulati corporis. |
| 349 | Bene est, quod ipse ex omnibus |
| 350 | mysteriarches incidit, |
| 351 | hic solus exemplum dabit, |
| 352 | quid mox timere debeant. |
| 353 | Conscende constratum rogum, |
| 354 | decumbe digno lectulo, |
| 355 | tunc, si libebit, disputa |
| 356 | nil esse Vulcanum meum!' |
| 357 | Haec fante praefecto truces |
| 358 | hinc inde tortores parant |
| 359 | nudare amictu martyrem, |
| 360 | vincire membra et tendere. |
| 361 | Illi os decore splenduit |
| 362 | fulgorque circumfusus est; |
| 363 | talem revertens legifer |
| 364 | de monte vultum detulit, |
| 365 | Iudaea quem plebs aureo |
| 366 | bove inquinata et decolor |
| 367 | expavit et faciem retro |
| 368 | detorsit inpatiens dei. |
| 369 | Talemque et ille praetulit |
| 370 | oris corusci gloriam |
| 371 | Stefanus per imbrem saxeum |
| 372 | caelos apertos intuens. |
| 373 | Inluminatum hoc eminus |
| 374 | recens piatis fratribus, |
| 375 | baptisma quos nuper datum |
| 376 | Christi capaces fecerat; |
| 377 | ast inpiorum caecitas, |
| 378 | os oblitum noctis situ |
| 379 | nigrante sub velamine |
| 380 | obducta clarum non videt, |
| 381 | Aegyptiae plagae in modum, |
| 382 | quae, cum tenebris barbaros |
| 383 | damnaret, Hebraeis diem |
| 384 | sudo exhibebat lumine. |
| 385 | Quin ipsa odoris qualitas, |
| 386 | adusta quam reddit cutis, |
| 387 | diversa utrosque permovet: |
| 388 | his nidor, illis nectar est. |
| 389 | Idemque sensus dispari |
| 390 | variatus aura aut adficit |
| 391 | horrore nares vindice |
| 392 | aut mulcet oblectamine. |
| 393 | Sic ignis aeternus deus, |
| 394 | nam Christus ignis verus est; |
| 395 | is ipse conplet lumine |
| 396 | iustos et urit noxios. |
| 397 | Postquam vapor diutinus |
| 398 | decoxit exustum latus, |
| 399 | ultro e catasta iudicem |
| 400 | conpellat adfatu brevi: |
| 401 | 'Converte partem corporis |
| 402 | satis crematam iugiter |
| 403 | et fac periclum, quid tuus |
| 404 | Vulcanus ardens egerit.' |
| 405 | Praefectus inverti iubet, |
| 406 | tunc ille: 'coctum est, devora |
| 407 | et experimentum cape, |
| 408 | sit crudum an assum suavius!' |
| 409 | Haec ludibundus dixerat, |
| 410 | caelum deinde suspicit |
| 411 | et congemescens obsecrat |
| 412 | miseratus urbem Romulam: |
| 413 | 'O Christe, nomen unicum, |
| 414 | O splendor, O virtus patris, |
| 415 | O factor orbis et poli |
| 416 | atque auctor horum moenium, |
| 417 | qui sceptra Romae in vertice |
| 418 | rerum locasti, sanciens |
| 419 | mundum Quirinali togae |
| 420 | servire et armis cedere, |
| 421 | ut discrepantum gentium |
| 422 | mores et observantiam |
| 423 | linguasque et ingenia et sacra |
| 424 | unis domares legibus! |
| 425 | En omne sub regnum Remi |
| 426 | mortale concessit genus, |
| 427 | idem loquuntur dissoni |
| 428 | ritus, id ipsum sentiunt. |
| 429 | Hoc destinatum, quo magis |
| 430 | ius christiani nominis, |
| 431 | quodcumque terrarum iacet, |
| 432 | uno inligaret vinculo. |
| 433 | Da, Christe, Romanis tuis, |
| 434 | sit christiana ut civitas, |
| 435 | per quam dedisti, ut ceteris |
| 436 | mens una sacrorum foret! |
| 437 | Confoederantur omnia |
| 438 | hinc inde membra in symbolum, |
| 439 | mansuescit orbis subditus, |
| 440 | mansuescat et summum caput. |
| 441 | Advertat abiunctas plagas |
| 442 | coire in unam gratiam, |
| 443 | fiat fidelis Romulus |
| 444 | et ipse iam credat Numa. |
| 445 | Confundit error Troicus |
| 446 | adhuc Catonum curiam |
| 447 | veneratus occultis focis |
| 448 | Frygum penates exules. |
| 449 | Ianum bifrontem et Sterculum |
| 450 | colit senatus, horreo |
| 451 | tot monstra patrum dicere |
| 452 | et festa Saturni senis. |
| 453 | Absterge, Christe, hoc dedecus! |
| 454 | emitte Gabriel tuum, |
| 455 | agnoscat ut verum deum |
| 456 | errans Iuli caecitas! |
| 457 | Et iam tenemus obsides |
| 458 | fidissimos huius spei, |
| 459 | hic nempe iam regnant duo |
| 460 | apostolorum principes, |
| 461 | alter vocator gentium, |
| 462 | alter cathedram possidens |
| 463 | primam recludit creditas |
| 464 | aeternitatis ianuas. |
| 465 | Discede, adulter Iuppiter, |
| 466 | stupro sororis oblite, |
| 467 | relinque Romam liberam |
| 468 | plebemque iam Christi fuge! |
| 469 | Te Paulus hinc exterminat, |
| 470 | te sanguis exturbat Petri, |
| 471 | tibi id, quod ipse armaveras, |
| 472 | factum Neronis, officit. |
| 473 | Video futurum principem |
| 474 | quandoque, qui servus dei |
| 475 | taetris sacrorum sordibus |
| 476 | servire Romam non sinat, |
| 477 | qui templa claudat vectibus, |
| 478 | valvas eburnas obstruat, |
| 479 | nefasta damnet limina |
| 480 | obdens aenos pessulos. |
| 481 | Tunc plura ab omni sanguine |
| 482 | tandem nitebunt marmora, |
| 483 | stabunt et aera innoxia, |
| 484 | quae nunc habentur idola.' |
| 485 | Hic finis orandi fuit |
| 486 | et finis idem vinculi |
| 487 | carnalis: erupit volens |
| 488 | vocem secutus spiritus. |
| 489 | Vexere corpus subditis |
| 490 | cervicibus quidam partes, |
| 491 | quos mira libertas viri |
| 492 | ambire Christum suaserat. |
| 493 | Repens medullas indoles |
| 494 | adflarat et coegerat |
| 495 | amore sublimis dei |
| 496 | odisse nugas pristinas. |
| 497 | Refrixit ex illo die |
| 498 | cultus deorum turpium: |
| 499 | plebs in sacellis rarior, |
| 500 | Christi ad tribunal curritur. |
| 501 | Sic dimicans Laurentius |
| 502 | non ense praecinxit latus, |
| 503 | hostile sed ferrum retro |
| 504 | torquens in auctorem tulit. |
| 505 | Dum daemon invictum dei |
| 506 | testem lacessit proelio, |
| 507 | perfossus ipse concidit |
| 508 | et stratus aeternum iacet. |
| 509 | Mors illa sancti martyris |
| 510 | mors vera templorum fuit, |
| 511 | tunc Vesta Palladios lares |
| 512 | inpune sensit deseri. |
| 513 | Quidquid Quiritum sueverat |
| 514 | orare simpuvium Numae, |
| 515 | Christi frequentans atria, |
| 516 | hymnis resultat martyrem. |
| 517 | Ipsa et senatus lumina, |
| 518 | quondam luperci aut flamines, |
| 519 | apostolorum et martyrum |
| 520 | exosculantur limina. |
| 521 | Videmus inlustres domos, |
| 522 | sexu ex utroque nobiles, |
| 523 | offerre votis pignera |
| 524 | clarissimorum liberum. |
| 525 | Vittatus olim pontifex |
| 526 | adscitur in signum crucis |
| 527 | acdemque, Laurenti, tuam |
| 528 | Vestalis intrat Claudia. |
| 529 | O ter quaterque et septies |
| 530 | beatus urbis incola, |
| 531 | qui te ac tuorum comminus |
| 532 | sedem celebrat ossuum, |
| 533 | cui propter advolvi licet, |
| 534 | qui fletibus spargit locum, |
| 535 | qui pectus in terram premit, |
| 536 | qui vota fundit murmure! |
| 537 | Nos Vasco Hiberus dividit |
| 538 | binis remotos Alpibus |
| 539 | trans Cottianorum iuga |
| 540 | trans et Pyrenas ninguidos. |
| 541 | Vix fama nota est, abditis |
| 542 | quam plena sanctis Roma sit, |
| 543 | quam dives urbanum solum |
| 544 | sacris sepulcris floreat. |
| 545 | Sed qui caremus his bonis |
| 546 | nec sanguinis vestigia |
| 547 | videre coram possumus, |
| 548 | caelum intuemur eminus. |
| 549 | Sic, sancte Laurenti, tuam |
| 550 | nos passionem quaerimus, |
| 551 | est aula nam duplex tibi, |
| 552 | hic corporis, rorentis polo. |
| 553 | Illic inenarrabili |
| 554 | allectus urbi municeps |
| 555 | aeternae in arce curiae |
| 556 | gestas coronam civicam. |
| 557 | Videor videre inlustribus |
| 558 | gemmis coruscantem virum, |
| 559 | quem Roma caelestis sibi |
| 560 | legit perennem consulem. |
| 561 | Quae sit potestas credita |
| 562 | et muneris quantum datum, |
| 563 | probant Quiritum gaudia, |
| 564 | quibus rogatus adnuis. |
| 565 | Quod quisque supplex postulat, |
| 566 | fert inpetratum prospero, |
| 567 | poscunt, iocantur, indicant, |
| 568 | et tristis haut ullus redit, |
| 569 | ceu praesto semper adsies |
| 570 | tuosque alumnos urbicos |
| 571 | lactante conplexus sinu |
| 572 | paterno amore nutrias. |
| 573 | Hos inter, o Christi decus, |
| 574 | audi poetam rusticum, |
| 575 | cordis fatentem crimina |
| 576 | et facta prodentem sua. |
| 577 | Indignus agnosco et scio, |
| 578 | quem Christus ipse exaudiat, |
| 579 | sed per patronos martyras |
| 580 | potest medellam consequi. |
| 581 | Audi benignus supplicem |
| 582 | Christi reum Prudentium |
| 583 | et servientem corpori |
| 584 | absolve vinclis saeculi! |
| III. Hymnus in Honorem Passionis Eulaliae, Beatissimae Martyris |
| 1 | Germine nobilis Eulalia |
| 2 | mortis et indole nobilior |
| 3 | Emeritam sacra virgo suam, |
| 4 | cuius ab ubere progenita est, |
| 5 | ossibus ornat, amore colit. |
| 6 | Proximus occiduo locus est, |
| 7 | qui tulit hoc decus egregium, |
| 8 | urbe potens, populis locuples, |
| 9 | sed mage sanguine martyrii |
| 10 | virgineoque potens titulo. |
| 11 | Curriculis tribus atque novem |
| 12 | tris hiemes quater adtigerat, |
| 13 | cum crepitante pyra trepidos |
| 14 | terruit aspera carnifices |
| 15 | supplicium sibi dulce rata. |
| 16 | lam dederat prius indiciun, |
| 17 | tendere se patris ad solium |
| 18 | nec sua membra dicata toro: |
| 19 | ipsa crepundia reppulerat |
| 20 | ludere nescia pusiola; |
| 21 | spernere sucina, flere rosas, |
| 22 | fulva monilia respuere, |
| 23 | ore severa, modesta gradu, |
| 24 | moribus et nimium teneris |
| 25 | canitiem meditata senum. |
| 26 | Ast ubi se furiata luis |
| 27 | excitat in famulos domini |
| 28 | christicolasque cruenta iubet |
| 29 | tura cremare, iecur pecudis |
| 30 | mortiferis adolere deis, |
| 31 | infremuit sacer Eulaliae |
| 32 | spiritus ingeniique ferox |
| 33 | turbida frangere bella parat |
| 34 | et rude pectus anhela deo |
| 35 | femina provocat arma virum. |
| 36 | Sed pia cura parentis agit, |
| 37 | virgo animosa domi ut lateat |
| 38 | abdita rure et ab urbe procul, |
| 39 | ne fera sanguinis in pretium |
| 40 | mortis amore puella ruat. |
| 41 | Illa perosa quietis opera |
| 42 | degeneri tolerare mora |
| 43 | nocte fores sine teste movet |
| 44 | saeptaque claustra fugax aperit, |
| 45 | inde per invia carpit iter. |
| 46 | Ingreditur pedibus laceris |
| 47 | per loca senta situ et vepribus |
| 48 | angelico comitata choro |
| 49 | et, licet horrida nox sileat, |
| 50 | lucis habet tamen illa ducem. |
| 51 | Sic habuit generosa patrum |
| 52 | turba columniferum radium, |
| 53 | scindere qui tenebrosa potens |
| 54 | nocte viam face perspicua |
| 55 | praestitit intereunte chao. |
| 56 | Non aliter pia virgo viam |
| 57 | nocte secuta diem meruit |
| 58 | nec tenebris adoperta fuit, |
| 59 | regna Canopica cum fugeret |
| 60 | et supra astra pararet iter. |
| 61 | Illa gradu cita pervigili |
| 62 | milia multa prius peragit, |
| 63 | quam plaga pandat Eoa polum; |
| 64 | mane superba tribunal adit |
| 65 | fascibus adstat et in mediis |
| 66 | vociferans: 'Rogo, quis furor est |
| 67 | perdere praecipites animas |
| 68 | et male prodiga corda sui |
| 69 | sternere rasilibus scopulis |
| 70 | omnipatremque negare deum? |
| 71 | Quaeritis, o miseranda manus, |
| 72 | christicolum genus? en ego sum |
| 73 | daemonicis inimica sacris, |
| 74 | idola protero sub pedibus, |
| 75 | pectore et ore deum fateor. |
| 76 | Isis, Apollo, Venus nihil est, |
| 77 | Maximianus et ipse nihil, |
| 78 | illa nihil, quia facta manu, |
| 79 | hic, manuum quia facta colit, |
| 80 | frivula utraque et utraque nibil. |
| 81 | Maximianus, opum dominus |
| 82 | et tamen ipse cliens lapidum, |
| 83 | prostituat voveatque suis |
| 84 | numinibus caput ipse suum, |
| 85 | pectora cur generosa quatit? |
| 86 | Dux bonus, arbiter egregius, |
| 87 | sanguine pascitur innocuo |
| 88 | corporibusque piis inhians |
| 89 | viscera sobria dilacerat |
| 90 | gaudet et excruciare fidem. |
| 91 | Ergo age, tortor, adure, seca, |
| 92 | divide membra coacta luto! |
| 93 | solvere rem fragilem facile est, |
| 94 | non penetrabitur interior |
| 95 | exagitante dolore animus'. |
| 96 | Talibus excitus in furias |
| 97 | praetor ait: 'rape praecipitem, |
| 98 | lictor, et obrue suppliciis! |
| 99 | sentiat esse deos patrios |
| 100 | nec leve principis imperium. |
| 101 | Quam cuperem tamen ante necem, |
| 102 | si potis est, revocare tuam, |
| 103 | torva puellula, nequitiam! |
| 104 | respice, gaudia quanta metas, |
| 105 | quae tibi fert genialis honor! |
| 106 | Te lacrimis labefacta domus |
| 107 | prosequitur generisque tui |
| 108 | ingemit anxia nobilitas, |
| 109 | sole quod occidis in tenero |
| 110 | proxima dotibus et thalamis. |
| 111 | Non movet aurea pompa Iovi, |
| 112 | non pietas veneranda senum, |
| 113 | quos temeraria debilitas? |
| 114 | ecce parata ministeria |
| 115 | excruciabilis exitii: |
| 116 | aut gladio feriere caput |
| 117 | aut laniabere membra feris |
| 118 | aut facibus data fumificis |
| 119 | flebiliterque ululanda tuis |
| 120 | in cineres resoluta flues. |
| 121 | Haec, rogo, quis labor est fugere? |
| 122 | si modicum salis eminulis |
| 123 | turis et exiguum digitis |
| 124 | tangere, virgo, benigna velis, |
| 125 | poena gravis procul afuerit'. |
| 126 | Martyr ad ista nihil, sed enim |
| 127 | infremit inque tyranni oculos |
| 128 | sputa iacit, simulacra dehinc |
| 129 | dissipat inpositamque molam |
| 130 | turibulis pede prosubigit. |
| 131 | Nec mora, carnifices gemini |
| 132 | iuncta pectora dilacerant |
| 133 | et latus ungula virgineum |
| 134 | pulsat utrimque et ad ossa secat |
| 135 | Eulalia numerante notas. |
| 136 | 'Scriberis ecce mihi, domine, |
| 137 | quam iuvat hos apices legere, |
| 138 | qui tua, Christe, tropea notant, |
| 139 | nomen et ipsa sacrum loquitur |
| 140 | purpura sanguinis eliciti'. |
| 141 | Haec sine fletibus et gemitu |
| 142 | laeta canebat et intrepida, |
| 143 | dirus abest dolor ex animo |
| 144 | membraque picta cruore novo |
| 145 | fonte cutem recalente lavant. |
| 146 | Ultima carnificina dehinc: |
| 147 | non laceratio vulnifica |
| 148 | crate tenus nec arata cutis, |
| 149 | flamma sed undique lampadibus |
| 150 | in latera stomachumque furit. |
| 151 | Crinis odorus ut in iugulos |
| 152 | fluxerat involitans umeris, |
| 153 | quo pudibunda pudicitia |
| 154 | virgineusque lateret honos |
| 155 | tegmine verticis opposito, |
| 156 | flamma crepans volat in faciem |
| 157 | perque comas vegetata caput |
| 158 | occupat exsuperatque apicem, |
| 159 | virgo citum cupiens obitum |
| 160 | adpetit et bibit ore rogum. |
| 161 | Emicat inde columba repens |
| 162 | martyris os nive candidior |
| 163 | visa relinquere et astra sequi; |
| 164 | spiritus hic erat Eulaliae |
| 165 | lacteolus, celer, innocuus. |
| 166 | Colla fluunt abeunte anima |
| 167 | et rogus igneus emoritur, |
| 168 | pax datur artubus exanimis, |
| 169 | flatus in aethere plaudit ovans |
| 170 | templaque celsa petit volucer. |
| 171 | Vidit et ipse satelles avem |
| 172 | feminae ab ore meare palam, |
| 173 | obstupefactus et adtonitus |
| 174 | prosilit et sua gesta fugit, |
| 175 | lictor et ipse fugit pavidus. |
| 176 | Ecce nivem glacialis hiems |
| 177 | ingerit et tegit omne forum, |
| 178 | membra tegit simul Eulaliae |
| 179 | axe iacentia sub gelido |
| 180 | pallioli vice linteoli. |
| 181 | Cedat amor lacrimantum hominum, |
| 182 | qui celebrare suprema solent, |
| 183 | fliebile cedat et officium: |
| 184 | ipsa elementa iubente deo |
| 185 | exequias tibi, virgo, ferunt. |
| 186 | Nunc locus Emerita est tumulo, |
| 187 | clara colonia Vettoniae, |
| 188 | quam memorabilis amnis Ana |
| 189 | praeterit et viridante rapax. |
| 190 | gurgite moenia pulchra lavit. |
| 191 | Hic, ubi marmore perspicuo |
| 192 | atria luminat alma nitor |
| 193 | et peregrinus et indigena, |
| 194 | relliquias cineresque sacros |
| 195 | servat humus veneranda sinu. |
| 196 | Tecta corusca super rutilant |
| 197 | de laquearibus aureolis |
| 198 | saxaque caesa solum variant, |
| 199 | floribus ut rosulenta putes |
| 200 | prata rubescere multimodis. |
| 201 | Carpite purpureas violas |
| 202 | sanguineosque crocos metite! |
| 203 | non caret his genialis hiems, |
| 204 | laxat et arva tepens glacies, |
| 205 | floribus ut cumulet calathos. |
| 206 | Ista comantibus e foliis |
| 207 | munera, virgo puerque, date! |
| 208 | ast ego serta choro in medio |
| 209 | texta feram pede dactylico, |
| 210 | vilia, marcida, festa tamen. |
| 211 | Sic venerarier ossa libet |
| 212 | ossibus altar et inpositum, |
| 213 | illa dei sita sub pedibus |
| 214 | prospicit haec populosque suos |
| 215 | carmine propitiata fovet. |