monumenta.ch > Dracontius > 1
>>> Dracontius, Carmen de Deo, LIBER SECUNDUS

LIBER PRIMUS SHOW APPARATUS

1 Qui cupiunt animis placidum rescire Tonantem,
2 Hoc carmen prae mente legant, dum voce recensent.
3 Agnoscent quod templa poli, quod moenia coeli
4 Auctorem confessa suum veneranter adorent,
5 Quinque plagae, septemque poli, sol, lunaque, et astra.
6 Sidera, signa, noti, nix, imber, grando, pruinae,
7 Fulmina, nimbus, hiems, tonitrus, lux, flamma, procellae,
8 Coelum, terra, iubar, chaos, axis, flumina, pontus,
9 Vel quidquid natura dedit praecepta creare.
10 Hoc agit, et sequitur variis sub casibus iras,
11 Et pia vota Dei miseris hinc, inde beatis
12 Pro meritis morum, pro certo tramite vitae.
13 Paupertas, mors, vita, salus, opulentia, languor,
14 Taedia, tristitiae, splendor, compendia, damnum,
15 Gaudia, nobilitas, virtus, prudentia, laudes,
16 Affectus, moeror, gemitus, successus, egestas,
17 Ira potestatum, trux indignatio regum,
18 Omnia quae veniunt, bona, gaudia, tristia, acerba,
19 Descendunt ex arce Dei, de sede Tonantis,
20 Cui pietas aeterna manet, lux, spiritus, [ardor,
21 Et cui dicuntur laudes sine fine perennes;
22 Et merito, quia fine carens primordia nescit.
23 Rerum causa Deus tetrum chaos igne resolvens,
24 Igne creata fovet, nam totum flamma vaporat,
25 Et flammae pascuntur aquis, quibus omnia constant,
26 Nubibus, et radiis solis pascentia anheli.
27 Inde potens generare manet natura creatrix,
28 Inter se retinens, quidquid per saecla refundit.
29 At pietas quia Dei virtute modesta est,
30 Clade repentina nunquam punire nocentes
31 Assumit, cohibet poenam, poenamque minatur,
32 Conscia quo Dominum possit mens nostra precari,
33 Et peccatorum veniam non laesa mereri.
34 Sic impune reis licuit peccasse fatendo.
35 Ante prophetarum dictis patuere futura,
36 Sed postquam Christus descendit ab aethere, culpam
37 Dissolvens nostram, ne esset ignara, iuvatur
38 Gens hominum, natura docet, quaecunque propiaquant,
39 Ne lateat mortale genus, quod cuncta pericia
40 Praemonet ante Deus pius, atque elementa fatigat,
41 Prodigiis, signisque creent ut monstra timorem.
42 Nam sibi dissimiles saepe expavere vel ipsae
43 Quadrupedes partus, steriles fecundior artus
44 Accendit vapor, et pariturae viscera mulae.
45 Nec modo quadrupedes: mulier quae protulit, horret,
46 Et pavet infelix enixa puerpera partus.
47 Sic peccata parant casus inferre sinistros.
48 Quid iam peccantes vita mereantur iniqua,
49 Significat damnans hominis natura reatum.
50 Quid fera, quid pecudes, quid peccavere volucres?
51 Quid coelum, quid terra, polus, quid pontus et astra,
52 Quid solis radit, quid lunae frigidus orbis?
53 Nonne fatigantur dantes per tempora signa?
54 Nam ventura monet per tot praesagia corvus
55 Proditor, et sit quid post tempora certa futurum
56 Cornix effatur; pecudes volucresque loquuntur,
57 Quod hominis mala lingua tacet, fera bellua; pisces
58 Prospiciunt proprii generis servare figuras,
59 Contra naturam dum turpia membra rebellant.
60 Iam micat unde polo veniens quicunque cometes,
61 Hinc mortes et monstra creat, hinc unda cruorem
62 Inficit, et spumis rubicundior alveus exit,
63 Hinc calidas pluit imber aquas, et roscida tellus
64 Sanguine puniceas spicis producit aristas,
65 Et viola est mentita rosam pallore fugato,
66 crubor infelix et candida lilia tinxit.
67 Tertia sors erebi terrae praerumpit hiatum,
68 Et discit perferre diem, violare serenum
69 Audet, et exsangues coelo producere manes,
70 Vivida funereis admiscens ora sepultis
71 Pestibus, Herculeos mundo mentita furores;
72 Cum niger umbrarum veniens exercitus orbem
73 Appetit, invadens non humida tempora lunae.
74 Auditum mugire solum, solisque tenebras
75 Quis neget, et stellas alieno tempore visas,
76 Caeruleum pallore diem, roseumve colore,
77 Lunaremque globum fuscata lampade tectum,
78 Et mare purpureum nudato littore siccum,
79 Piscibus Oceani proprias sitientibus undas?
80 Nescia mentiri rerum cognata fidelis
81 Conservat natura fidem pietate parentis,
82 Participans, quaecunque fient, mundoque minentur,
83 Ostentis ventura monens, ut pectore laeto,
84 Si bona sunt ventura, bonis nos ante fruamur,
85 Si mala portendant, liceat pacare precando
86 Naturae coelique Deum post saecla manentem.
87 Nemo ferire volens se praemonet inde cavendum:
88 Sed qui terret, amat. Sic indulgentia poenam
89 Praevenit, et nullos cupiunt tormenta reatus.
90 Non negat Omnipotens veniam cuicunque roganti,
91 Supplicium cum saepe neget, licet inde minetur
92 Omnibus, et nullum feriat censura Tonantis,
93 Ni vitium peccantis agat perstando maligne.
94 Et quemcunque ferit, moderanter temperat ictus,
95 Corrigit errantem, nec punit morte repente,
96 Si peccare diu parcat quicunque profanus.
97 Sed cum perstat homo semper delicta sequendo
98 Sentiet iratum poena plectente furorem.
99 Nemo Deum sentit, quoties irascitur ulli,
100 Indulget, cohibetque minas pietatis amore,
101 Donec ab excelsis veniat vindicta coercens;
102 Impete terribili gravis irruit ira repente,
103 Sensim rursus adest nullo terrore iuvante,
104 Et non agnoscit Dominum quicunque furentem,
105 Donec in extremos gemitus recidente ruina
106 Ingravat incautum graviori pondere frangens.
107 Sed non est omnis manus exstirpanda reorum;
108 Solos quippe necat, quos cernit nolle reverti,
109 Addere sed gravibus peccatis crimina dura.
110 Nam mox tempus adest veniens, quo vota recurrant
111 Ad meliora semel, sed non reditura secundo,
112 Ac scelus abiiciant lacrymis, et corde reatum.
113 Quis genus humanum nescit servare volentem
114 Auctorem, dominumque Deum? cui contulit orbem,
115 Per tot facta Deus quod sexta luce creavit.
116 Prima dies nam lucis erat, mors una tenebris:
117 Lux datur ante polos, lux clari causa diei,
118 Lux iubar aethereum, lux noctis limes, et umbrae,
119 Lux facies rebus cunctis, et lux elementis,
120 Lux genitis factisque calor, lux gratia solis,
121 Lux decus astrorum, lux aurea cornua lunae,
122 Lux fulgor coeli, lux et primordia mundi,
123 Lux splendor flamm e, lux magni temporis index,
124 Lux opus auctoris primum, lux cardo pudoris,
125 Lux honor agricolis, requies lux omnibus aegris,
126 Lux aevi meta, lux quae dat tempora metis,
127 Qua bene constructa mundi primordia lucent.
128 Clarus ubique Deus, nunquam maculabilis auctor,
129 Quem non obscurant quacunque ex parte tenebrae,
130 Nec celantur ei quaecunque obscura geruntur.
131 Initium factis lucem dat lucis origo.
132 Quanta spes mundi praemissa est principe luce?
133 Quae totum praecessit opus quod continet orbis,
134 Quae solis praevenit iter, lumenque coruscum,
135 Cuius iussit ope clarescere cuncta creata.
136 Altera quippe dies coeli convexa meretur,
137 Et supra coelos ingentia flumina dantur,
138 Ac dominatur aqua glomeratis fontibus alma,
139 Ignibus aethereis coelesti sede locatis.
140 Unda beata nimis, meruit quae tecta polorum,
141 Celsa favore Dei, iussu suspensa Tonantis.
142 Limitibus contenta suis elementa morantur,
143 Nec flammas restinguit aqua, glaciemve teporat
144 Flammeus ignis aquae. Servant sub lege tenorem
145 Incorrupta suum, non impugnata vicissim:
146 Nec discreta quidem, sed nec permixta morantur.
147 Tertia caeruleum ponti lux edidit aequor,
148 Fluctibus immensis pelagi freta glauca liquescunt,
149 Et mare navigerum quatitur spumantibus undis.
150 Ipsa dies terram meruit de fluctibus actam.
151 Eruitur tellus vasto demersa profundo,
152 Et solidante globo gravior per inane pependit,
153 Axe ferente solum, sunt pro radicibus undae:
154 Quam molles portant, ceu fundamenta, liquores,
155 Arida materies rapitur de corde fluenti
156 Nondum mater humus, cuius pars solvit arenas,
157 In glebas pars membra ligat, pars saxea turget,
158 Et cautes stat montis apex, pars flumina mergit,
159 Planitie pars tensa iacet, pars littora curvat,
160 Pars datur in tumulos, pars aspera rupibus horret,
161 In scopulos pars certa riget, pars valle profunda
162 Cingitur, et colles tumidi iuga celsa supinant,
163 Atque humiles campos spatiis aequalibus aptant.
164 Pars data dulcifluis undantis fontibus agri.
165 Promitur herba virens, it surculus omnis in auras,
166 Et semper vestita comis frondescit oliva.
167 Omnia poma virens profert, nec parturit arbor,
168 Linguae laurus honos solvit donanda poetis.
169 Torta per obliquos it vitis in orbe corymbos,
170 Verberat et palmes ramos fluitante flagello;
171 Vinea pampineos subarundinat ebria campos,
172 Munera laetitiae spondens pendentibus uvis,
173 Fructibus et variis redolent florentia rura.
174 Una parens tellus non unum fundit odorem,
175 Sed quot sunt herbae, tot permiscentur odores.
176 India tunc primum generans pigmenta per herbas
177 Eduxit sub sole novo, rudibusque racemis.
178 Est locus in terra diffundens quatuor amnes,
179 Floribus ambrosiis gemmato cespite pictus,
180 Plenus odoriferis nunquam marcentibus herbis,
181 Hortus in orbe Dei cunctis felicior hortis.
182 Fructus inest anni, cum tempora nesciat anni.
183 Illic floret humus semper sub vere perenni,
184 Arboreis hinc inde comis vestitur amoene,
185 Frondibus intextis ramorum murus opacus
186 Stringitur, atque omni pendent ex arbore fructus,
187 Et passim per prata iacent: non solis anheli
188 Flammatur radiis, quatitur nec flatibus ullis,
189 Nec coniuratis furit illic turbo procellis.
190 Non glacies districta domat, non grandinis ictus
191 Verberat, aut gelidis canescunt prata pruinis.
192 Sunt ibi sed placidi flatus, quos mollior aura
193 Edidit exsurgens nitidis de fontibus horti.
194 Arboribus movet illa comas, de flamine molli
195 Frondibus impulsis, immobilis umbra vagatur;
196 Fluctuat omne nemus, et nutant pendula poma.
197 Ver ibi perpetuum communes temperat auras,
198 Ne laedat flores, et ut omnia poma coquantur.
199 Non apibus labor est ceris formare cicutas:
200 Nectaris aetherei sudant ex arbore mella,
201 Et pendent foliis iam pocula blanda futura,
202 Pendet et optatae vivax medicina salutis:
203 Caetera depingit variis natura figuris.
204 Auroram iam quarta dies praemiserat undis,
205 Et rutilante polo compresserat astra rubore.
206 Mox solis radiare globum iubet igne salutis:
207 Flamma salutaris perfundit lumine mundum,
208 Cuncta salutifero rident elementa vapore,
209 Cuius ab igne suo lunam iubet ire secundam;
210 Nigra tenebrarum corrumpere tempora noctis,
211 Et trepidum proferre diem comitante quiete:
212 Candida somnigeris collustrat cornibus axes,
213 Quae numero est crescente brevis, sed plena minore.
214 Flammeus ornatus coeli per sidera fulsit:
215 Officia et stellis, numeros, et nomina iussit,
216 Tempora distribuit, loca contulit, ignibus egit,
217 Limitibus fixit, iubar induit, axe rotavit,
218 Cursibus aptavit, coeli regionibus addit.
219 Agminis innumeri nec flammea sidera coelum
220 Destituunt quaecunque die, sed luce premuntur
221 Luminis immensi radiato vertice fusi.
222 Nec mirum, si clara latent sub sole corusco
223 Sidera, quo mundum monstrat mensura minorem,
224 Qui fovet igne pio coelum, mare, sidera, terras,
225 Concepta virtute Dei, quem sphaera polorum
226 Sustinet, et sentit dominum per cuncta tonantem,
227 Cuius ab imperio veniunt, quaecunque ministrant,
228 Omnia: iussus agit totum, sub lege laborat
229 Miles et ipse Dei, cum lunam, et sidera cuncta
230 Ostentat, sub vere novo, sub tempore primo,
231 Sub tirone die veterana in saecla paratus.
232 Vidit quinta dies animalia cuncta profundi.
233 In corpus solidantur aquae, nervique ligantur.
234 Musculus humor erat, fluctus durescit in ossa,
235 Atque oculi gemmantur aquis humore gelato:
236 Et quot sunt fluctus, tot forsan in aequore pisces
237 Luserunt fluido per caerula vasta natatu,
238 Et crispante freto perflabant naribus undas,
239 Terrigenis factura cibos post cuncta creandis.
240 Exsilit inde volans gens plumea laeta per auras,
241 Aera concutiens pennis crepitante volatu:
242 Ae varias fundunt voces modulamine blando,
243 Et, puto, collaudant Dominum meruisse creari.
244 Hae niveo candore nitent, has purpura vestit,
245 His croceus plumae color est, has aureus ornat,
246 Albentes aliis pennae solidantur ocellis,
247 Atque hyacinthus adest per colla et pectora fulgens.
248 Eminet his cristatus apex, has lingua decorat,
249 Et brevitas formae pensatur voce canora.
250 Has virides pennae reddunt, has discolor ornat
251 Pluma, per innumeras currens pictura volucres:
252 Et rudibus tenuem subtexunt aera pennis.
253 Ipsa dies folium ramis, et floribus herbas
254 Evomit, et spicis acuit seges omnis aristas.
255 Silva comis vestita viret, nidosque loquaces
256 Exhibet, et varias decantat garrula voces,
257 Cum vagabunda volat commotis plausibus ales,
258 Frondibus insidens vento cum fronde movetur,
259 Unguibus ad ramos infixa tenacibus haerens.
260 Pennigerum vernare nemus vapor urget in usus
261 Pignoris, et molli durescunt ova tepore:
262 Pennantur membrata globis, animantur, anhelant,
263 Rumpuntur, confracta sonant, nutrita volatus
264 Tentant, et rudibus librantur in aera pennis.
265 Sed cum discordent inter se elementa coacta,
266 Fetibus eductis concordant unda, vel ignis.
267 Unda creat volucres, producit flamma volucres.
268 Pabula montis erant, sed non qui pasceret herbas,
269 Affuit: intactae senuissent floribus herbae,
270 Ni pascenda daret tellus iumenta per agros.
271 Sexta dies phoebi rutilo processerat ortu,
272 Cum natura parens gignit animantia terris.
273 Cornibus erumpunt armata fronte iuvenci.
274 Et per prata vagum sequitur sua bucula taurum.
275 Cervus in arva fugax palmatis cornibus errat,
276 Et velox prorumpit equus, pecus utile bellis.
277 Impia terribiles producit terra leones.
278 Simplicitas ovium fraudes passura luporum,
279 Et raucos timuit discurrens dama molossos.
280 Spumat aper, mortes lunato dente minatus,
281 Et latus obliquans meditatur praelia torvus.
282 Nec massyla fames duros descendat in armos,
283 Aut aper alter eat spumantia bella movere.
284 Gignitur omne genus pecudum, genus omne ferarum
285 Inter prata vagum nullo custode per herbas.
286 Instar montis habens incedit bestia mole.
287 Promitur anguis hians, quatiens sub dente venenum,
288 Et maculosa repit squamis per viscera serpens
289 Atra venena nocens missura e flatibus oris,
290 Et subito sparsura graves per sibila mortes,
291 Atque eadem membris impertitura medelas.
292 Sed ne cuncta simul passim per cuncta fuissent,
293 Distribuit loca certa Deus, et tempora fixit.
294 Tempore non uno veniunt, quae saeva vocantur.
295 Non semper movet arma leo, nec scorpius ictus
296 Semper habet, nec semper agit fera vipera morsus,
297 Nec semper tollunt ad vulnera colla cerastae,
298 Nec semper furit unda maris, nec semper adurit
299 Solis ubique calor, pro tempore temperat ignes
300 Pro regione plagae, pro tempore temperat undas,
301 Et modo bellantes fluctus freta pigra iacebunt.
302 Ipse polus, qui grande tonat, sine nube serenus
303 Iam tacet, et puro redeunt sua lumina coelo.
304 Multa locis data sunt variis dispersa per orbem.
305 Arida vipereos angues suscepit arena,
306 Humida sortitur tenus fera colla leonum,
307 India cum gemmis et eburnea monstra minatur.
308 Bellua divinos inter generatur odores,
309 Ambrosiasque rapit male frangens bestia messes,
310 Incertusque color tigris per mille colores
311 Montibus Hyrcanis venit, atque effeta marito
312 Mittitur, ut vincat currens orbata procel as.
313 Cornibus erectis sortita est Africa damas,
314 Concava suscipiunt per montes saxa dracones.
315 Caetera distribuit diversis semina terris,
316 Plurima coniunxit, sed cespite multa diremit.
317 Munera praeterea funduntur divitis auri,
318 Protulit eximias et ditior India gemmas,
319 Producunt niveos et littora rubra lapillos;
320 Flammantes, viridesque tulit Babylonia crustas,
321 Persida nobilitant pretiosis littora gemmis,
322 Frigidus et roseo carbunculus ardet honore;
323 Seres fila trahunt nullo sub pollice ducta,
324 Balsama Caesareos plorant virgulta per agros,
325 Et nimis ambrosium lacrymae daut munus odoris.
326 Cinnamon interior profert sub Phoenice tellus,
327 Solis amica nimis: nam non de sole perusta
328 Haec nardi flores, haec portio fundit amomum.
329 Omnibus his genitis, animal rationis amicum
330 Formatur virtute Dei, limatur in artus,
331 Ut dominanter eat moderatior omnibus unus,
332 Naturae iussu quae protulit omnia princeps.
333 Ast hominem non terra parit, non pontus ab undis,
334 Non coelum, non astra creant, non purior aer:
335 Sed dominaturum cunctis dominator, et auctor
336 Plasmavit per membra virum de pulvere factum.
337 Limus adhuc deformis erat, membratur in artus
338 Corporeos species hominis, coelestis imago.
339 Conspicitur nova forma viri, sine mente parumper,
340 Spiritus infusus subito per membra cucurrit,
341 Et calefacta rubens tenuit praecordia sanguis.
342 Mox rubuere genae, totos rubor inficit artus,
343 Iam cutis est, qui pulvis erat, iam terra medullas
344 Ossibus includit, surgunt in messe capilli,
345 Orbe uncant gemino gemmantia lumina visus,
346 Et vocem compago dedit, nova machina surgens
347 Auctorem laudare suum, gavisa, quod esset.
348 Tunc oculos per cuncta iacit, miratur amoenum
349 Sic florere locum, sic puros fontibus amnes
350 Quatuor undisonas stringenti gurgite ripas
351 Ire per arboreos saltus, camposque virentes
352 Miratur: sed quid sit homo, quos factus ad usus,
353 Scire cupit simplex, et non habet unde requirat:
354 Quo merito sibimet data sit possessio mundus,
355 Et domus alma nemus per florea regna paratum;
356 Ac procul exspectat virides iumenta per agros,
357 Et de se tacitus, quae sint haec cuncta requirit,
358 Et quare secum non sint haec ipsa, volutat
359 Nam consorte carens, cum quo conferret, egebat.
360 Viderat Omnipotens haec illum corde moventem,
361 Et miseratus ait: Demus adiutoria facto,
362 Participem generis: tanquam si diceret auctor,
363 Non solum decet esse virum, consortia blanda
364 Noverit, uxor erit, cum sit tamen ille maritus,
365 Coniugium se quisque vocet, dulcedo recurrat
366 Cordibus innocuis, et sit sibi pignus uterque,
367 Velle pares, et nolle pares, stans una voluntas,
368 Par animi concors, paribus concurrere votis,
369 Ambo sibi requies cordis sint, ambo fideles,
370 Et quicunque datur casus, sit causa duorum.
371 Nec mora, iam venit alta quies, oculosque supinat
372 Somnus, et in dulcem solvuntur membra soporem.
373 Sed cum iure Deus, nullo prohibente, valeret
374 Demere particulam, de qua pius ipse pararat,
375 Ne vi ablata daret iuveni sua costa dolorem,
376 Redderet et tristem subito, quem laedere nollet,
377 Fur opifex vult esse suus: nam posset et illam
378 Pulvere de simili princeps formare puellam.
379 Sed quo plenus amor toto de corde veniret,
380 Noscere in uxore voluit sua membra maritum.
381 Dividitur contexta cutis, subducitur una
382 Sensim costa viro, sed mox reditura marito.
383 Nam iuvenis de parte brevi formatur adulta
384 Virgo, decora, rudis, matura tumentibus annis,
385 Coniugii, sobolisque capax, quibus apta probatur,
386 Et sine lacte pio crescit infantia pubes.
387 Excutitur somno iuvenis, videt ipse puellam
388 Ante oculos astare suos, pater, inde maritus,
389 Non tamen ex coitu genitor, sed coniugis auctor.
390 Somnus erat partus, conceptus semine nullo,
391 Materiem sopita quies produxit amoris
392 Affectusque novos blandi genuere sopores.
393 Constitit ante oculos nullo velamine tecta.
394 Corpore nuda simul niveo, quasi nympha profundi.
395 Caesaries intonsa comis, gena pulchra rubore,
396 Omnia pulchra gerens, oculos, os, colla manusque,
397 Vel qualem possent digiti formare Tonantis.
398 Nescia mens illis, fieri quae causa fuisset:
399 Tunc Deus et princeps ambos coniuxit in unum,
400 Et remeat sua costa viro; sua membra recepit,
401 Accipit et foenus, cum non sit debitor ullus.
402 His datur omnis humus, et quidquid iussa creavit,
403 Acris, et pelagi foetus, elementa duorum
404 Arbitrio commissa manent. His, Crescite, dixit
405 Omnipotens, replete solum de semine vestro,
406 Sanguinis ingeniti natis nutrite nepotes,
407 Et de prole novos iterum copulate iugales,
408 Et dum terra fretum, dum coelum sublevat aer,
409 Dum solis micat axe iubar, dum luna tenebras
410 Dissipat, et puro lucent mea sidera coelo,
411 Sumere, quidquid habent pomaria nostra, licebit:
412 Nam totum quod terra creat, quod pontus, et aer
413 Protulit, addictum vestro sub iure manebit,
414 Deliciaeque nuent vobis, et honesta voluptas:
415 Arboris unius tantum nescite saporem.
416 Dixerat ista Deus: sanxit natura, quod inquit
417 Omnipotens. Mirata diem, discedere solem,
418 Nec lumen remeare putat terrena propago;
419 Solanturque graves lunari luce tenebras,
420 Sidera cuncta notant coelo radiare sereno.
421 Ast ubi purpureum surgentem ex aequore cernunt
422 Luciferum vibrare iubar, flammasque ciere,
423 Et reducem super astra diem de sole rubentem,
424 Mox revocata fovent hesterna in gaudia mentes,
425 Temporis esse vices noscentes, luce diurna
426 Coeperunt sperare dies, ridere tenebras.
427 Tot bona facta Deus non obliviscitur unquam,
428 Quae propter hominem fecit, sanxitque manere.
429 Huic Dominus pietatis opem subducere non vult,
430 Proiicere nec plasma suum. Scit conditor aevi,
431 Esse nihil prorsus se praeter ubique rogandum,
432 Et nisi subveniat, succurrens non erit ullus.
433 Inde malo bonus est homini Deus, omnibus auctor.
434 Spes, opifex, dominus, rector, dux, arbiter, index,
435 Continua bonitate pius, virtute modestus,
436 Simplicitate bonus, et culmine celsior omni.
437 Ibant per flores, et tota rosaria bini
438 Inter odoratas messes lucosque virentes
439 Simpliciter pecudum ritu, vel more ferarum,
440 Corporibus nudis, sed nescia corda ruboris,
441 Quae pars membrorum secretior esset habenda.
442 Unde rudes scirent, quid moribus esset honestum?
443 Quod digitos, oculosque putant, hoc quaeque pudenda.
444 Publica iungebant affectibus oscula passim,
445 Nec rubor ullus erat, cum staret origo pudoris,
446 Illicitumque sibi prorsus nihil esse putabant.
447 Et bene credebant, quibus omnia iussit ad usum,
448 Arboris unius fructu sub lege negato.
449 Vomere non tellus, non rastro iussa domari,
450 Quaerere nec sudor fructus quocunque labore
451 Cogitur, aut campos aliquo de fonte rigare,
452 Imbriferis semper pluviis absentibus uber
453 Cespes, et arbitrio crescit fetura marito.
454 Praeterea solis datus est locus ille duobus,
455 Deliciis hominum tantum constructus opacis.
456 Non placidas sustentat aves, non ore cruentas,
457 Unguibus armatas nescit perferre volucres,
458 Omne genus pecudum nescit, genus omne ferarum.
459 Solus ibi irrepsit squamoso corpore serpens,
460 Fraudibus imbutus mortis, caput omne malorum,
461 Pectore vipereo mellitum ex ore venenum
462 Funereo sub dente parans spumante palato.
463 Ergo ibi livor edax contusum dente venenum
464 Invidiae mordacis habens sub fronte modesta,
465 Quaerit opem sceleri, per quam fallatur honestas,
466 Simplicitasque cadat, vel credula corda reatum
467 Incurrant non fraude sua, sed clade perenni.
468 Fortia corda viri non expugnanda per anguem
469 Praesensit pietatis inops, et coniugis aures
470 Aggreditur sub voce pia, sermone maligno
471 Insidiosus adit heu! mollia corda puellae,
472 Ingerit ore cibos crudeli funere plenos.
473 His semel assumptis reserantur lumina cordis,
474 Ac permixta bonis patuit doctrina malorum.
475 Poenituit nescisse dapes, et damna putantur
476 Temporis exacta spatia: procedere peius
477 Ausum quippe nefas. Tentat seducta maritum,
478 Et capit insontem iam noxia femina victum.
479 Circumventa perit, sed circumscripta fefellit,
480 Nec circumscriptor serpens impune triumphat,
481 Nam postquam iuvenis violata mente comedit
482 Funereos sine lege cibos in morte futurus,
483 Mox sapit infelix, quid pravum, quid sit honestum:
484 Cognita simplicitas, sed mox est corde fugata.
485 Membra pudenda putat partem, quae est prolis origo,
486 Et qua ventris erat digestio, turpis habetur.
487 Omnibus ex membris pars mundior illa putatur,
488 Noxia sola magis fuerat quae in corpore toto,
489 Os, aditus mortis, quam protulit, atque recepit,
490 Lingua suada mali: sed et aures limina mortis.
491 Viderat Omnipotens, homines didicisse pudorem,
492 Errantes per prata reos, foliisque tegentes
493 Fecundos artus: dant agnita membra reatum.
494 Illicitum fas ante putant, licitumque profecto
495 Creditur esse nefas. Hos increpat ore tonanti
496 Sacrilegos, qui iura Dei calcando profanant,
497 Dum quaerunt ullas foliis, vel rupe latebras;
498 Tunc magis obtunsi, cum credunt posse latere
499 Omne suum quodcunque Deum, cui cuncta patescunt,
500 Et merito, quia cuncta facit, fecitque iubendo.
501 Non fugit artificem, chalybis quae massa caminos
502 Sustineat, rubigo latens quae viscera ferri
503 Corrodat, quae missa semel fornace liquescat.
504 Hic non defossa prodit tellure metalla,
505 Promittit saxis, et non de pulvere gemmas.
506 Scit, quibus immittat mordaces fluctibus hamos,
507 Retibus aut pisces fallat scrutator aquarum;
508 Et male venturas sperat sibi nauta procellas.
509 Si pluvialis hiems, aut saxeus urgeat imber,
510 Non latet agricolam. Sub terris providus undae
511 Promittit fontes designans ante saporem,
512 Inspecta tellure semel. Sine flatibus ullis,
513 Sibila dum reticent, necdum serpente notato,
514 Praedicit Psyllus vim cuiuscunque veneni.
515 Signa videt mortis medicus, reducisque salutis,
516 Et negat, aut spondet victurum iudice visu,
517 Taedia laetitiae, vel gaudia luctibus indens.
518 Cur exempla damus homines praescire futura,
519 Cum, testante Deo, doceantur nosse, quod instat?
520 Natio viperea, clamans, mortalibus inquit,
521 Signa poli nostis, praedicitis: Imminet imber,
522 Et veniet, nec fallit hiems, nec tardat adesse.
523 Ecce genus hominum ventura scire probatur.
524 Nec mirum, Christi si sentit imago futurum,
525 Cum nos venturum moneant animalia multa.
526 Bucula, rana, grues, formicae, curvus, hirundo
527 Praedicunt pluvias, nec iam praesagia fallunt.
528 Quid res exanimes? testis ardente lucer a
529 Scintillare oleum, fungis crescentibus imbre?
530 An Deus omnipotens posset nescire latebras
531 Rupis, et ex foliis vestis contexta caducis
532 Aspectanti obstare Deo? Tunc voce retractus
533 Crimine femineo semet peccasse fatetur
534 Infelix coniux, in coniuge facta redundat,
535 Et reus accusat, sed non purgandus agebat.
536 Et sic participem propter solatia cladis
537 Conscius ascivit socius; ceu femina possit,
538 Ad scelus horrendum, vel saeva piacula mortis
539 Supplicio sociante duos, relevare reatum.
540 Credidit infelix: sed par sententia damnat,
541 Quos par culpa tenet: gradus illic temporis inter
542 Est tantum, nam causa ligat communis utrumque.
543 Exsurgit censura Dei pietate severa,
544 Et vitae, mortisque simul sententia fertur.
545 Supplicium infelix, quo mors datur, atque negatur,
546 Ultio vitalis cohibetur limine mortis.
547 Poena mori crudelis erat, sed vivere peius.
548 Otia, delicias perdunt, discuntque labores,
549 Qui cultore Deo fructum telluris habebant,
550 Agricola dominus quam nondum verterat unquam.
551 Ipse rigator erat, sator, altor, messor, arator.
552 Offendunt hunc ambo pium: truduntur ab horto,
553 Perpetui flores nec sunt sub iure reorum,
554 Et vitae mors meta datur cum fine malorum.
555 Magna Dei pietas, venia qui temperat iras.
556 Vita gravis hominum subducitur impete mortis,
557 Quae recidiva magis conversis corde le urgit.
558 Mors mundanorum requies est certa laborum,
559 Et male viventi praestatur fine salutis.
560 Continuans quodcunque nocet pravumque bonumque.
561 Solus in aeternum Deus est regnator, et auctor,
562 Virtus trina Deus, triplex Deus omnis et unus,
563 De quo speratum conceditur omne benignum,
564 Et quaecunque iubet, praesumptio nulla fefellit,
565 Nec deest effectus faciendi tempore eodem
566 Quem penes et sensu praecordia muta loquuntur,
567 Et, lingua reticente, sonat super aethera sermo,
568 Ac mens pura Deum potius quam lingua precatur.
569 Ergo operis memor ipse sui Deus imperat ambos
570 Sedibus egressos placidis, dominentur ut orbi,
571 Ac totum, quod mundus habet, sub iure tenerent;
572 Et quod floret humus, viridis quod germinat herba,
573 Quod spicat messis, quod ramis parturit arbor,
574 Quod gemmant vites, quod amoena comantia frondent,
575 Flumina quod mittunt fontes, quod fluctuat aequor,
576 Quod pelagi trahit unda, fretum quod littora tundit,
577 Murmure quod venti flantes vaga marmora crispant,
578 Quod generant terrae, quod flumina, pontus, et aer,
579 Usibus humanis data sunt haec cuncta venire.
580 Ut similis qui factus erat de pulvere Christo,
581 His dominaretur cunctis sub carne creatis;
582 Corpora corporibus servirent cuncta subacta.
583 Spiritus interea servit sine corpore ventus,
584 Ventus agit nubes, in nubila crassior aer
585 Cogitur: hinc imbres veniunt, placidumque serenum.
586 Ventus aut fructus, et ventus spicat aristas,
587 Ventilat aestivo quas flatu mollior aura,
588 Deflorat fructus, et decutit arbore flores,
589 Flatibus accendit flammas, et temperat aestus,
590 Flatibus alternis redeunt commercia vitae.
591 Itque, reditque suos repetendo spiritus haustus.
592 Et reduci vento fibrae pulmonis anhelant,
593 Faucibus excurrens et naribus aura vicissim
594 Vitales animat per membra tepentia sensus,
595 Atque modo gelidis, calidis nunc flatibus ora
596 Illustrata vigent, et tangunt flabra palatum.
597 Non haec humanis tantum spiramina membris
598 Sunt data, sed cunctis animantibus aura recurrit.
599 Spiritus ille Dei, quo corpora cuncta moventur,
600 Omnia complectens agitat, fovet, inserit, urget,
601 Unde genus diversa trahunt et semina rerum,
602 Moles et immensa, mittenda e fonte perenni.
603 Artificis formata manu digesta vomuntur
604 Ordine cuncta suo: manet irrevocabile, munus,
605 Nec tamen intereunt pereuntia lege diurna.
606 Quis neget undifluos procedere fontibus amnes
607 Quorum iam reditus non unquam sperat origo?
608 Incessanter aquas licet evomat impete pleno,
609 Iacturam tamen unda negat sentire fluenti,
610 Omnibus hic mos est de flammis tollere flammas,
611 Nec minuit quidquam detractus ab ignibus ignis.
612 Damna aliena solent aliorum lucra parare.
613 Hi quaestus cui damna parant? in fomite flammae
614 Detractae cui forte iubar succiditur igni?
615 Nec carnale genus minuit fetura creando.
616 Ecce dedit homini plusquam sibi rex Deus auctor.
617 Formantur virtute Dei mas unus, et una,
618 Et multos creat unus homo, mansura propago
619 Maxima fit generis, quam parvula fudit origo.
620 Parva Deo fuerant succedere nata peremptis,
621 Ni consumpta daret post saecla resurgere vitae.
622 Sed ne sit fixum, reditus non esse sepultis,
623 Cordibus illorum, qui legis sancta profanant,
624 Annua conspiciant agris frumenta renasci
625 Mortua per sulcos terram findentis aratri.
626 Maior et ex truncis surgit radicibus arbor,
627 Et foliis vestita viret redeuntibus annis.
628 Pampinus uviferae vitis sarmenta revestit,
629 Et gemmata rosis redeunt virgulta ruboris.
630 Ambrosio reduces rumpuntur cortice fructus,
631 Queis est vita fugax, et par cum flore senectus.
632 Fit rediviva virens et crinibus herba renatis.
633 Ligna renascentur reduci sub germine cuncta:
634 Quae nunc herba fuit, lignum iacet, herba futura.
635 Squameus exuitur stellato tegmine serpens
636 Pelle renascenti, rursus redeunte iuventa,
637 Reptat hians anguis per sibila guttura pandens.
638 Frontibus arboreis amittunt cornua cervi,
639 Anguibus assumptis sed mox palmata resurgunt.
640 Aereas enudat aves iam penna vetusta,
641 Et nova subvestit reparatas pluma volucres.
642 Mortua praeterea caecorum lumina dudum,
643 Nube tenebrarum discussa, luce recepta,
644 Ad visus rediere suos, vultusque sepulti
645 Nocturnos perpessa dies oculatur imago.
646 Mortua pars hominis quoties, pars viva iacebat,
647 Funera viva gerens, vivax in morte cadaver,
648 Ac sine morte tamen vitali in morte perempta?
649 Et rediviva salus reduci per membra vapore
650 Nascitur, et calidus repetit vitalia sensus,
651 Ossa tenens, venasque ciens, udansque medullas.
652 Phoenicis exactam renovat Deus igne iuventam,
653 Combustusque senex tumulo procedit adultus.
654 Consumens dat membra rogus sine sorte sepulcri,
655 Ignibus exstinctis iam mortua flamma resurgit,
656 Redditur ignis edax redivivo lumine candens,
657 Et scintilla volans incendia vasta reducit:
658 Et quod fumus erat, stridet iubar ignis anheli.
659 Igne vago rutilatur apex, fax caetera lambit,
660 Et cinis exstinctus gelida moriente favilia
661 Tollitur alta petens erecto crine vagatus.
662 Mortua lux sub luce cadit, perit aurea luna,
663 Atque per ascensus, et cornua colligit ignes,
664 Et dum caeca latet, reparato lumine fulget,
665 Mentiturque diem lux frigida, solis imago.
666 Lucifero redeunte polo moriuntur et astra.
667 Nuntius aurorae subductus morte diurna
668 Lucifer exstinctas reficit per sidera flammas,
669 Et nocturnus eques iubar emicat igne corusco.
670 Roseida puniceum spargens aurora ruborem
671 Ducit ubique diem, periturum noctis ab umbris:
672 Et tamen haec de sole perit, quo missa rubebat.
673 Sol oculus coeli, famulus super astra tonantis,
674 Cuius ab immensis languescunt sidera flammis,
675 Ni gelidis animetur aquis per caerula ponti.
676 Occidit ipse dies, super aequora sole cadente,
677 Aequore mersus obit, novus aequore mane resurgit.
678 Vespere nocturno radiata luce rubentem
679 Purpureis abscondit aquis, redditque diurne
680 Depositum natura suum sub nocte sepultum,
681 Mane resurgentem, de fluctibus orbe refecto.
682 Tot simul exemplis moniti, defuncta renasci
683 Credamus virtute Dei, qua cuncta creavit,
684 Et generata vigent sub nutritore Tonante:
685 Qui cum regna poli teneat stellantis, et alti,
686 Aera concludit, terram levat, aequora solvit;
687 Et totum capit una manus, quod sermo creavit.
688 Unus ubique Deus, dum iussio rumperet una,
689 Qui tantum pius est, quantum decet omnipotentem,
690 Et nulla virtute minor, nisi verberis ira,
691 Et voto, nam sponte bonus pietatis amore.
692 Quem mens pura iuvat hominum, non victima supplex,
693 Ut se poeniteant sceleris mala vota reorum,
694 Et nova succedant animorum corda piorum.
695 Ille etenim Deus est, quem nulla retardat origo,
696 Cuius ab aspectu montes, et saxa fluescunt
697 In cineres, et pulvis erit, quae dura rigebat:
698 Qui, visa tellure simul, mox pondera mundi
699 Concutit, et subitum monstrat vaga terra tremorem,
700 Ac formidatos ostendit pendula motus.
701 Alveus expavit violento vertice torrens,
702 Dum reduces sentiret aquas, et sisteret amnem
703 Visa Dei facies, et marmora glauca fugaret
704 Gurgitis aequorei, quo mundus cingitur omnis,
705 Et pelago spatiante fretis, ac littoris aestu
706 Qui de thesauris ventorum flamina mittit,
707 Et frenat rapidas in tempestate procellas
708 Grandinis, atque nivis, qui novit, quae sit origo,
709 Qui dat fulmineos collisis nubibus ignes,
710 Qui laxas abscondit aquas, et continet imbres,
711 Qui scit, quo nitidus crystallus ventre creatur;
712 Candida materies, glacies duratur aquarum.
713 Qui noctes hiemis producit sole minore,
714 Et solis protendit iter flammantibus horis:
715 Qui lunae saltus statuit, solisque labores;
716 Qui roseis stellare nemus, vel floribus agros
717 Imperat; autumni qui dulcia poma saporat,
718 Et fragiles gemmis variat in vitibus uvas,
719 Ut cibus, et potus sint ubera dulcia musti;
720 Qui dat corvorum pullis alimenta, facitque,
721 Noverit ut vultur, qua sit regione cadaver,
722 Dux odor, atque sagax quem mos invitat ad escam,
723 Praepetis aut aquilae senio renovare iuventam,
724 Quae rostro crescente famem tolerabat obunco:
725 Qui pascit, quodcunque creat, pietate parentis,
726 Vitae certa salus per mille pericula mortis,
727 Debilibus virtus, opulentia maior egenis,
728 Auxilium miseris, spes, et defensio pressis,
729 Fessorum virtus, dans nutrimenta salutis.
730 Qui facit, aeternam mortalia lege latenti
731 Membra tegant animam vento spirante loquaci.
732 Qui lunae crescente globo iubet aequora crescant
733 Fluctibus adiectis, crescant cum fontibus amnes,
734 Crescat et inclusum capite genus omne cerebri,
735 Et minuantur aquae, luna minuente, liquentes,
736 Ac decrescente decrescant lege perenni.
737 Qui reges et regna domat, sternitque potentes;
738 Deiicit elatos, et mergit ab arce superbos,
739 Atque oppressores Deus opprimit, et pius ultor
740 Elevat elisos, et consolatur adactos
741 Luctibus et damnis, et vulnera saeva dolentes.
742 Est nobis vexata salus? pietate medelam
743 Impendis tu, sancte, tuam medicamine nullo,
744 Quod species terrena parat languoris ad aestus.
745 Spes hominum intendens, et vota precantia complens,
746 Aspice despectum, deiectum attolle parumper,
747 Confusumque iuva, quia poenitet esse nocentem,
748 Ut valeam memorare tuas hoc carmine laudes,
749 Quas potero: nam nemo valet narrare creatus
750 Vel modicum facientis opus: quo mens mea clamat
751 Pectore contuso lacrymans, et voce fideli.
752 Obses sermo tuus nostro nam corde tenetur,
753 Quo te promittis nimia pietate parentem.



>>> Dracontius, Carmen de Deo, LIBER SECUNDUS
monumenta.ch > Dracontius > 1