Ioannes Saresberiensis, Carmen de Membris Conspirantibus
| 1 | Concilium celebrant humani corporis artus |
| 2 | Inter se, de se plurima verba serunt. |
| 3 | Incidit in ventrem sermo, de ventre queruntur |
| 4 | Quod gravis is dominus et nimis urget eos. |
| 5 | Tandem rhetorico pingens sua verba colore, |
| 6 | Aggreditur fratres lingua superba suos: |
| 7 | «Quis furor, o cives, quae tanta licentia ventris, |
| 8 | Audeat ut nobis ponere turpe jugum? |
| 9 | Turpe jugum certe, quando servis dominatur, |
| 10 | Et dominus servit: hic jubet, ille facit. |
| 11 | Certe nos servi turpes, digni cruce, cunctis |
| 12 | Ludibrium, miseri, degeneresque sumus. |
| 13 | Nam ventrem dominum nobis elegimus, ipsi |
| 14 | Omnia colligimus quae sibi grata putat? |
| 15 | Nulla quies nobis, movet hunc, jubet huic, vocat illum; |
| 16 | Surge, piger, somnos excute, tolle moras; |
| 17 | Quaere cibos, epulasque para, vinumque propina. |
| 18 | Mensam pone, dies praeterit, hora fugit. |
| 19 | Ecce duo veniunt hostes mortemque minantur, |
| 20 | Imminet inde fames, imminet inde sitis. |
| 21 | Ergo deficiam, nisi subvenias mihi velox, |
| 22 | Praeveniasque famem, praeveniasque sitim. |
| 23 | Sic me, sic alios pulsat lascivia ventris, |
| 24 | Et me plus aliis turgidus ille premit. |
| 25 | Me quasi praeconem causarum, jurgia saepe |
| 26 | Exercere jubet, parvaque dona sequi. |
| 27 | Et modo patronus, modo judex, et modo testis |
| 28 | Clamo, jura Patrum contero, falsa loquor. |
| 29 | Sub specie veri curans inducere falsum |
| 30 | Fallo, perjuro, praetereoque fidem. |
| 31 | Fasque nefasque simul aequali pondere librans, |
| 32 | Per licitum pariter illicitumque vagor. |
| 33 | Si lateri vel pontificis vel principis adsto, |
| 34 | Tunc unguenta paro blanda, placere volens. |
| 35 | Ungo blanditiis, ut delicias sibi venter |
| 36 | Accumulet, ac me distrahit ille nocens. |
| 37 | Nonne manus nostrae ventri servire laborant? |
| 38 | Nonne minas ejus imperiumque timent? |
| 39 | Furantur, rapiunt, operantur, et omnia venter |
| 40 | Suscipit, et sorbet omnia Scylla vorax. |
| 41 | Huic oculus servit venator, currit ubique, |
| 42 | Nuntiat hic domino, quae meliora putat. |
| 43 | Heu pedibus quantos induxit saepe labores, |
| 44 | Quos nimis affligit, quos sine lege premit. |
| 45 | Inde dolor nostri consumit corporis ossa, |
| 46 | Membra quatit, vires haurit, aratque cutem. |
| 47 | Est ad servitium nobis studiosa voluntas, |
| 48 | Gratia nulla tamen: conqueror inde magis. |
| 49 | Nam cum servitio respondet gratia, multum |
| 50 | Temperat, imo facit dulce laboris onus. |
| 51 | Huic vero cum multa damus, cum multa paramus |
| 52 | Non cessat querulus dicere: Pauca datis. |
| 53 | Si dederis hodie, nisi cras dederis, nisi rursum |
| 54 | Et rursum dederis, perdere prima potes. |
| 55 | Et si forte suis dicit: Satis est, satis illud, |
| 56 | Post modicum tempus incipit esse parum. |
| 57 | Dicite, quid tantam possit satiare Charybdin? |
| 58 | Dicite, quanta cupit, quis dare tanta potest? |
| 59 | Hic etiam nostros auget cumulatque labores, |
| 60 | Et gula nos nimium pessima saepe premit. |
| 61 | Illi gustus adest, hic portam servat, et ille |
| 62 | Vilis leno, procax garcio, scurra vagus. |
| 63 | Hi duo per mundi currunt elementa; quid aer, |
| 64 | Quid pariat tellus, quid freta, scire volunt. |
| 65 | Non volucris penna, non evadit fera cursu, |
| 66 | Non cetus toto gurgite tutus erit. |
| 67 | Noverunt varios hi dispensare sapores, |
| 68 | Ut magis alliciant, illiciantque cibis. |
| 69 | Gustus discernit quod transmittit gula, venter |
| 70 | Abscondit; probat hic, haec rapit, ille capit. |
| 71 | O venter, quanto deturpas crimine mundum, |
| 72 | Immundumque facis, turpia quaeque movens! |
| 73 | Propter te fiunt homicidia, furta, rapinae, |
| 74 | Insidiae, strages, jurgia, bella, doli, |
| 75 | Currit ad ecclesiam monachus, miles gerit arma, |
| 76 | Navita sectatur lucra, colonus arat. |
| 77 | Ex te virtutum casus, animaeque ruina, |
| 78 | Membrorum pestes, luxuriaeque lues. |
| 79 | Tu Nabusaradan princeps, dominusque cocorum, |
| 80 | Namque tibi sero et mane coquina strepit. |
| 81 | Tu follis tumidus, vas plenum sordibus; imo |
| 82 | Plenus faece locus, non locus, imo lacus. |
| 83 | Vos ergo, fratres, mecum discernite qualis |
| 84 | Hic dominus, mecum cernite quale jugum. |
| 85 | Turpe jugum credo, quando servus dominatur, |
| 86 | Et dominus servit; hic jubet, ille facit. |
| 87 | Turpe jugum vere, quando ratione sepulta |
| 88 | In nobis venter imperat, illa silet. |
| 89 | Vivere debemus, non ventri, sed rationi; |
| 90 | Vir bonus hanc, non hunc, optat habere ducet, |
| 91 | Paulus ait: Venter escae datur, escaque ventri, |
| 92 | Sunt duo juncta sibi, perdet utrumque Deus. |
| 93 | Nos ergo pudeat tali servire patrono, |
| 94 | Gloria nostra per hunc nobilitasque perit. |
| 95 | Surgite, state, precor, animo pugnate virili: |
| 96 | Magna parat nobis praemia pugna brevis. |
| 97 | Aeternum pereat, qui ventri serviat ultra; |
| 98 | Sit procul a nobis qui sua regna feret. |
| 99 | Sit sine fine labor, sit naufragium sine portu, |
| 100 | Continuus sit ei perpetuusque labor.» |
| 101 | His socios animat verbis facundia linguae, |
| 102 | Et movet et munit, et docet esse viros. |
| 103 | Ergo simul junctos confoederat una voluntas, |
| 104 | Adstringitque sibi, quos legat unus amor. |
| 105 | Indicunt ventri bellum, jurantque quod ejus |
| 106 | Vincula dissolvent, discutientque jugum. |
| 107 | Sic statuunt et sic confirmant, foedere facto, |
| 108 | Ventrem destituunt, nec famulantur ei. |
| 109 | Jam pes, lingua, manus, et caetera membra quiescunt, |
| 110 | Pes negat ire, loqui lingua, juvare manus. |
| 111 | Prima dies illis tranquillo tramite currit, |
| 112 | Nec quidquam poscit ille, nec illa ferunt. |
| 113 | Altera jejunum nescit compescere ventrem, |
| 114 | Latrantemque gulam pacificare nequit. |
| 115 | Tertia consumptos macie vix sustinet artus, |
| 116 | Namque maligna nimis urget ubique fames. |
| 117 | Pes torpet, manus aegrotat, languet caput, ora |
| 118 | Pallent, suspirant pectora, lingua tacet. |
| 119 | Omnia turbantur in corpore, nullus in illo |
| 120 | Est vigor, aeger ibi luctus, ubique dolor. |
| 121 | Rursus post longos gemitus conamine multo, |
| 122 | Vix hos balbutit languida lingua sonos: |
| 123 | «Quid facimus? Nil proficimus, magis et magis omnes |
| 124 | Deficimus, premimur, conficimurque fame. |
| 125 | A ventris rabie venit haec injuria nobis, |
| 126 | Hoc ejus nobis parturit ira malum. |
| 127 | Sentio grande malum, sed causa mali mihi clausa: |
| 128 | Quod nocet, ecce patet; cur nocet, ansa latet. |
| 129 | Nunc igitur, fratres, vobis praesentibus, ipsum |
| 130 | Conveniam, quaeram, quae sit origo mali.» |
| 131 | Tunc se convertens ad ventrem lingua; «Quid,» inquit, |
| 132 | «Tam male nos laedis? Hic furor unde tibi? |
| 133 | Respice, nonne tuos concives perdere curas? |
| 134 | Quando vides casum, non relevare paras? |
| 135 | Hostis es et civis, haec recta fronte repugnant |
| 136 | Juncta sibi melius, civis, amicus erunt. |
| 137 | Et vacuum et plenum te semper habebimus hostem, |
| 138 | Semper erit nobis tristis uterque status? |
| 139 | Quando tumes plenus, nimia de mole gravatus, |
| 140 | Tunc semper tecum nos facis esse graves. |
| 141 | Ergo precor, miserere tui, miserere tuorum, |
| 142 | Ne tecum pereant, teque tuosque juva. |
| 143 | Exponas, cur non quereris, vel quid tibi quaeris? |
| 144 | Et ne, quaeso, noce, sed facienda doce.» |
| 145 | His verbis claudit sermones lingua, vicemque |
| 146 | Venter ei reddens, incipit ista loqui: |
| 147 | «Audivi linguae strepitus, et eos sapienter |
| 148 | Sustinui, fratres, laedimur inde parum. |
| 149 | Lingua quidem membrum modicum, sed molle, citoque |
| 150 | Labitur et loquitur saepius absque modo, |
| 151 | Nam de scintilla magnum fovet et movet ignem, |
| 152 | In fornace sua fabricat inde dolos. |
| 153 | Inde nimis nostros agitat discordia cives, |
| 154 | Nam pacem turbat, et mihi tela jacit. |
| 155 | Me dominum, fratres, vobis ostendit et hostem, |
| 156 | Sed scio, quod vobis servio, vosque colo. |
| 157 | Cum nos de massa rerum natura vocavit, |
| 158 | Et nobis formam materiamque dedit, |
| 159 | Corpore compegit uno, conjunxit amico |
| 160 | Foedere, nos semper jungat ut unus amor, |
| 161 | Omnia praecepit fieri communia nobis |
| 162 | Omnibus, ut proprium nullus habere velit. |
| 163 | Omnibus officia distinxit: neque ministrum |
| 164 | Constituit vobis, et dedit esse cocum. |
| 165 | Inde puro vobis escas, alimenta ministro, |
| 166 | Vitam conservo, pauca reservo mihi. |
| 167 | Quod datis accipio, susceptum decoquo, coctum |
| 168 | Distribuo vobis, fercula quaeque gero. |
| 169 | Si vos ingeritis, ego digero: quod nocet, illud |
| 170 | Egero: quod prodest, hocce cuique gero |
| 171 | Pauper sum servus, nil possum ponere vobis, |
| 172 | Si nil confertis: nam mea byrsa vacat. |
| 173 | Nec nimium curo, nec ego minimum mihi quaero. |
| 174 | In medio positus opto tenere modum. |
| 175 | A nimio veniunt fastidia, crimina, morbus, |
| 176 | Crapula, luxuriae fax, laterisque dolor. |
| 177 | A minimo veniunt infestae mortis imago, |
| 178 | Frons tristis, facies pallida, laxa cutis. |
| 179 | A medio veniunt mens semper sobria, corpus |
| 180 | Robustum, felix vita, serena quies. |
| 181 | Ergo sibi caveat dives, ne devoret ultra |
| 182 | Quam satis et pauper curat habere parum. |
| 183 | Et vos, si sapitis, servate modum mihi dando, |
| 184 | Dispensator ero pro ratione dati. |
| 185 | Saepe mihi dabitis, quia vultis saepe cibari: |
| 186 | Namque per hoc vobis vita salusque datur |
| 187 | Surgite, ne mortis inducat inertia somnum: |
| 188 | Somno desidiae judico saepe mori. |
| 189 | Turpiter occumbit, quem torpor vulnerat. Ergo |
| 190 | Surgite, mors properat: sentio, vita fugit.» |
| 191 | Ventris ad has voces, membrorum turba resumit |
| 192 | Vires, et rediens induit arma vigor. |
| 193 | Surgunt, officiis insistunt, debita solvunt, |
| 194 | Invigilant operi singula membra suo. |
| 195 | Quos socios vitae fecit natura, laboris |
| 196 | Atque oneris socios mutua cura facit. |
| 197 | Sic litem sepelit laeto concordia fine, |
| 198 | Hic quoque vult finem carmen habere suum. |